Κρυολογήματα: μύθοι, αλήθειες και πρακτικές συμβουλές

Μύθος: «κρύωσα», «κρυολόγησα», «με χτύπησε κρύος αέρας και αρρώστησα», «δεν ντύθηκα ζεστά».
Αλήθεια: Η έκθεση στο κρύο αντίθετα με τη διαδεδομένη άποψη δεν ευθύνεται για εκδήλωση νόσου. Για να νοσήσουμε αναγκαία προϋπόθεση είναι η κυκλοφορία κάποιου αναπνευστικού παθογόνου στο περιβάλλον μας. Κάθε χρόνο, το άνοιγμα των σχολείων και η έλευση του φθινοπώρου, με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες, μεταφέρουν τις δραστηριότητές μας σε κλειστούς χώρους. Ο στενός συγχρωτισμός με άλλα άτομα στο σχολικό, επαγγελματικό και κοινωνικό μας περιβάλλον, ευνοεί την εμφάνιση και μετάδοση των αναπνευστικών ιών. Τα «κρυολογήματα» αντιπροσωπεύουν την πιο συχνή οξεία νόσο στον αναπτυγμένο κόσμο, με απώλεια πολλών ωρών εργασίας και επακόλουθο σημαντικό οικονομικό κόστος. Από 31 μεταδιδόμενα νοσήματα στην Ευρώπη, η γρίπη έχει τον πιο δυσμενή αντίκτυπο στην υγεία του πληθυσμού, λόγω της αυξημένης πρόωρης θνησιμότητας. Η αυξημένη εποχική νοσηρότητα που αρχίζει τους φθινοπωρινούς μήνες και κορυφώνεται από Δεκέμβριο έως Φεβρουάριο – Μάρτιο, προκαλείται από μια πληθώρα παθογόνων, με αντιπροσωπευτικότερους τους ρινοιούς, αδενοιούς, κορωνοιούς, γρίπη, παραγρίπη, αναπνευστικό συγκυτιακό ιό((RSV). Οι αναπνευστικοί ιοί μεταδίδονται κυρίως μέσω των σταγονιδίων που είτε εκπέμπονται με τον βήχα, το φτέρνισμα, το γέλιο, την ομιλία, είτε μεταφέρονται από επιφάνειες με τα χέρια στα μάτια, τη μύτη ή το στόμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις η λοίμωξη που προκαλούν είναι ήπια και εκδηλώνεται με συνάχι, βραχνάδα, πονόλαιμο, βήχα ή και πυρετό, συμπτώματα που συνήθως υποχωρούν σε λίγα εικοσιτετράωρα, χωρίς την ανάγκη ειδικής αγωγής σε νέα, υγιή άτομα, χωρίς παράγοντες κινδύνου. Αντιπυρετικά, τοπικά ρινικά αποσυμφορητικά και πλύσεις, ξεκούραση, ζεστά ροφήματα, ισορροπημένη διατροφή, συνήθως αρκούν για να αντιμετωπίσουμε τα ενοχλήματα.

Μύθος: θα περάσει μόνο του δεν χρειάζεται να πάω σε γιατρό
Αλήθεια: Πότε να ζητήσουμε ιατρική συμβουλή
Ανεξαρτήτως ηλικίας ή υποκείμενων νοσημάτων, αν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από λίγες ημέρες, υπάρχει υψηλός πυρετός, δυσκολία στην αναπνοή ή έντονη καταβολή, είναι σημαντικό να αναζητηθεί άμεσα ιατρική συμβουλή.
Ιδιαίτερη προσοχή βεβαίως χρειάζεται σε άτομα με προδιαθεσικούς παράγοντες για εκδήλωση σοβαρής νόσου και επιπλοκών, όπως είναι η προχωρημένη ηλικία, τα υποκείμενα χρόνια αναπνευστικά και καρδιολογικά νοσήματα, το αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, οι διαταραχές θρέψης και η χρήση καπνικών προϊόντων.
Η έγκαιρη διάγνωση, ή έναρξη ειδικής αγωγής όπου ενδείκνυται, η ιατρική παρακολούθηση και η σωστή καθοδήγηση, αποτρέπουν τις επιπλοκές και μειώνουν τη μετάδοση των ιών στο οικογενειακό, επαγγελματικό και κοινωνικό περιβάλλον μας.

Πώς μπορούμε να προστατευθούμε

Μύθος: «Παίρνω αντιβιοτικό όταν κρυολογήσω για να περάσει γρήγορα» «Τα αντιβιοτικά θεραπεύουν το κρυολόγημα»
Αλήθεια: Τα αντιβιοτικά δεν έχουν θέση και δεν χορηγούνται στις ιογενείς λοιμώξεις, καθώς αντίθετα με ότι πιστεύεται, δεν έχουν καμία δράση στους ιούς. Η ένδειξη για αντιβιοτικό πρέπει να τίθεται πάντοτε από τον γιατρό στις περιπτώσεις βακτηριακών λοιμώξεων ή για την πρόληψη βακτηριακών επιπλοκών σε επιλεγμένα περιστατικά ατόμων με υποκείμενα νοσήματα ή άλλους παράγοντες κινδύνου.

Μύθος: καλύτερα να πάρω αντιβιοτικό για σιγουριά, το πολύ πολύ να μη δράσει

Αλήθεια:

• Παίρνοντας αντιβιοτικά χωρίς λόγο θα υποστούμε τις πιθανές παρενέργειες του φαρμάκου.
  
• Θα διαταραχθεί η φυσιολογική χλωρίδα (μικροβίωμα) του εντέρου με επακόλουθες συνέπειες σε όλο τον οργανισμό, αφού το μικροβίωμα του εντέρου σχετίζεται με την καλή λειτουργία όλων των οργάνων και του ανοσοποιητικού, όχι μόνο του εντέρου.
• Το κυριότερο όμως, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών ευθύνεται για τη σύγχρονη μάστιγα, τα ανθεκτικά και πολυανθεκτικά μικρόβια με αποτέλεσμα παρατεταμένη νοσηλεία, επιπλοκές, και αυξημένη θνητότητα.

Μύθος:«Χωρίς πυρετό δεν είμαι μεταδοτικός»
Αλήθεια:Πολλές από τις αναπνευστικές ιώσεις μπορεί να μη συνοδεύονται από πυρετό. Μπορείς όμως να μεταδίδεις τον ιό με τα σταγονίδια που εκπέμπονται καθώς μιλάς, βήχεις ή φτερνίζεσαι, ακόμα και χωρίς πυρετό.

Μύθος:«Τα αντιπυρετικά επιταχύνουν την ανάρρωση»
Αλήθεια: Τα αντιπυρετικά και αναλγητικά ανακουφίζουν από τα συμπτώματα, πυρετό, κακουχία, μυαλγίες, αλλά δεν επηρεάζουν τον ιό και δεν επιδρούν στην πορεία της ίωσης.
Προσοχή χρειάζεται για τα σύνθετα σκευάσματα τύπου “cold and flu” τα οποία λόγω της ψευδοεφεδρίνης που περιέχουν μπορεί να προκαλέσουν ταχυκαρδία, αρρυθμία, ενώ όσα περιέχουν και ιβοπρουφένη μπορεί να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση και επομένως δεν ενδείκνυται για όλα τα άτομα.

Μύθος: «Τον χειμώνα θωρακίζω τον οργανισμό μου με βιταμίνη C», «Πολυβιταμίνες», «συμπληρώματα διατροφής,.. φυτικά προϊόντα».
Αλήθεια: Η αλήθεια είναι ότι οι κλινικές μελέτες απέδειξαν ότι καμία από αυτές τις ουσίες δεν προστατεύει από τις ιώσεις και επομένως δεν συνιστώνται στην αντιμετώπισή τους.

Αλήθεια: Εμβολιάζομαι = Προστατεύω τον εαυτό μου = προστατεύω την οικογένειά μου = προστατεύω όλη την κοινότητα
Τα εμβόλια αντιπροσωπεύουν την πιο αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο για πρόληψη των μεταδιδόμενων νοσημάτων, πρόληψη των σοβαρών μορφών και των επιπλοκών και μείωση της διασποράς των παθογόνων στην κοινότητα, προστατεύοντας έτσι τη Δημόσια Υγεία.

Μύθος: «Εγώ δεν αρρωσταίνω γιατί να κάνω εμβόλιο»

Αλήθεια:

• Ο εμβολιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός για άτομα άνω των 60 ετών, γυναίκες σε κύηση, παιδιά και ενήλικες με χρόνιες αναπνευστικές και καρδιολογικές παθήσεις, ογκολογικά νοσήματα και ανοσοκαταστολή.
• Εξ’ίσου σημαντικός όμως είναι και για όλα τα άτομα ανεξαρτήτως παραγόντων κινδύνου, για την προστασία των ιδίων αλλά και των ευπαθών ατόμων στην οικογένεια και το άμεσο περιβάλλον.
• Για τον ίδιο λόγο ο εμβολιασμός είναι δεοντολογικά επιβεβλημένος για όλους τους επαγγελματίες υγείας.

Σήμερα διαθέτουμε ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια τα οποία σύμφωνα με τις συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών του Υπ. Υγείας και των αντίστοιχων διεθνών φορέων, περιλαμβάνονται στο εμβολιαστικό πρόγραμμα ενηλίκων.

Μύθος: “Έκανα το αντιγριπικό πέρυσι» « Έκανα τα υποχρεωτικά εμβόλια COVID»
Δεν χρειάζεται να κάνω ξανά»
Αλήθεια: οι εποχικές αναπνευστικές ιώσεις δεν καταλείπουν ανοσία, με το χρόνο όμως τα επεισόδια τείνουν να μειώνονται σε αριθμό και η κάθε επόμενη νόσηση είναι συνήθως ελαφρότερη.
Επιπλέον, λόγω των μεταλλάξεων που εμφανίζουν, είναι απαραίτητος ο ετήσιος εμβολιασμός στις αρχές του φθινοπώρου με τα αντίστοιχα επικαιροποιημένα εμβόλια.
Στη χώρα μας η έξαρση της γρίπης αρχίζει συνήθως προς το τέλος Νοεμβρίου και κορυφώνεται έως Ιανουάριο, Φεβρουάριο. Έτσι από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως και τα μέσα Νοεμβρίου υπάρχει η χρονική άνεση για να πραγματοποιηθούν οι εμβολιασμοί έναντι γρίπης, κορωνοιού και αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV).
Αργότερα, προς το τέλος της άνοιξης και το καλοκαίρι, όταν υποχωρούν οι αναπνευστικές λοιμώξεις, καλό είναι όπου υπάρχει η ένδειξη, να γίνουν επιπρόσθετα ο εμβολιασμός έναντι του ιού της ανευμευλογιάς- έρπητα ζωστήρα με 2 δόσεις, καθώς και ο εφ’άπαξ εμβολιασμός έναντι του πνευμονιοκόκκου.

Μύθος: «αφού εμβολιάσθηκα, δεν χρειάζεται να κάνω τίποτε άλλο»
Αλήθεια: Παράλληλα με τον εμβολιασμό, είναι απαραίτητο να εφαρμόζουμε στην καθημερινότητα και μερικά απλά, ατομικά, προστατευτικά μέτρα υγιεινής, που περιλαμβάνουν:

• Αποφυγή συγχρωτισμού με άλλους όταν γνωρίζουμε ότι νοσούμε
• Χρήση μάσκας ατομικής προστασίας όταν νοσούμε και ερχόμαστε σε επαφή με άλλους
• Συχνό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό ή χρήση αντισηπτικού με αλκοόλη, ιδιαίτερα μετά από βήχα, φτέρνισμα.
• Αποφυγή αγγίγματος του προσώπου, μύτης και ματιών, που είναι πύλες εισόδου μικροοργανισμών από τα χέρια μας, ειδικά όταν βρισκόμαστε εκτός σπιτιού.
• Κάλυψη στόματος και μύτης κατά το βήξιμο ή το φτέρνισμα – ιδανικά με χαρτομάντιλο ή με τον αγκώνα.
• Προστασία των ηλικιωμένων και ευπαθών ομάδων από τα μικρά παιδιά της οικογένειας που μεταφέρουν ιογενείς λοιμώξεις από βρεφονηπιακούς σταθμούς και σχολεία
• Καθαρισμός και αερισμός των χώρων, ιδιαίτερα όπου συγκεντρώνονται πολλά άτομα.
• Αποφυγή καπνίσματος
• Επαρκής ξεκούραση, ποιοτικός ύπνος, ισορροπημένη διατροφή και σωματική άσκηση προσφέρουν γενικότερα οφέλη και ενισχύουν την άμυνα.

Αλήθεια: Η αποτελεσματική πρόληψη των αναπνευστικών ιώσεων βασίζεται πρωτίστως στον εμβολιασμό. Αναζητώντας πάντοτε επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση από ασφαλείς πηγές, καθοδήγηση από τον γιατρό μας όπου και όταν απαιτείται και με λίγη προσοχή μπορούμε να περάσουμε τους χειμερινούς μήνες με λιγότερα κρυολογήματα και να απολαύσουμε την εορταστική περίοδο με περισσότερη ευεξία και διασκέδαση.

ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ