Στο δρόμο για τη Μακροζωία

Παρόλο που το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής (lifespan) έχει αυξηθεί εντυπωσιακά, η διάρκεια υγιούς ζωής (healthspan) δεν έχει ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2020, το χάσμα μεταξύ διάρκειας υγιούς ζωής και συνολικής διάρκειας ζωής εκτιμήθηκε στα 9,6 έτη περίπου. Βασική αιτία αυτού του δεκαετούς χάσματος είναι οι χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση (καρδιαγγειακά, μεταβολικά, νευροεκφυλιστικά, μυοσκελετικά, κ.α.). Το ήδη σημαντικό ατομικό, κοινωνικό και υγειονομικό κόστος αυτής της νοσηρότητας, αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

Η γήρανση είναι μια πολύπλοκη βιολογική διαδικασία που εξαρτάται από γενετικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες και σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο ζωής (life style).

Kατά τη γήρανση η ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται στην κάθε είδους καταπόνηση (stress), διατηρώντας παράλληλα τη φυσιολογική του σταθερότητα (ομοιόσταση), μειώνεται, με αποτέλεσμα σταδιακή έκπτωση της λειτουργίας όλων των βιολογικών συστημάτων.

Η γήρανση δεν εξελίσσεται γραμμικά, αλλά εμφανίζει περιόδους πιο έντονων μεταβολών, που ενδεικτικά συμβαίνουν περίπου στην 4η και 6^η δεκαετία, χωρίς βεβαίως αυτό να συνιστά βιολογικό κανόνα. Άλλωστε η γήρανση δεν επηρεάζει όλα τα άτομα με τον ίδιο τρόπο.

Η βιολογική ηλικία επομένως, που δεν είναι πάντα  ταυτόσημη με τη χρονολογική, είναι ένας ενδιαφέρων δείκτης εκτίμησης του ρυθμού γήρανσης.

Από μελέτες διδύμων εκτιμάται ότι η μακροζωία, σε ποσοστό 25%, εξαρτάται από γενετικούς  παράγοντες, ενώ επιπλέον επηρεάζεται από τροποποιήσιμους  παράγοντες όπως ο τρόπος ζωής, οι περιβαλλοντικές, ψυχοκοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Η σύγχρονη Ιατρική, απομακρυνόμενη σταδιακά από το Νόσο-κεντρικό μοντέλο, εστιάζει σε μία προληπτική, ολοκληρωμένη και εξατομικευμένη προσέγγιση, αντικείμενο  της Προληπτικής Ιατρικής και της αναδυόμενης Ιατρικής της Μακροζωίας με τελική στόχευση την υγιή γήρανση. Ο όρος υγιής γήρανση (successful aging) αναφέρεται στα ηλικιωμένα άτομα που δεν εμφανίζουν χρόνια νοσήματα και διατηρούν φυσιολογική φυσική και διανοητική λειτουργία.

Η σύγχρονη θεώρηση της γήρανσης ως τροποποιήσιμης βιολογικής διαδικασίας έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη του διεπιστημονικού πεδίου της Γηροεπιστήμης (Geroscience). Πράγματι, οι βιολογικοί μηχανισμοί της γήρανσης και η δυνατότητα αναστροφής τους είναι αντικείμενο εντατικής επιστημονικής έρευνας με πολυάριθμες τρέχουσες κλινικές μελέτες τα αποτελέσματα των οποίων αναμένονται με ενδιαφέρον.  Σε αντίθεση δε, με τις παραδοσιακές κλινικές δοκιμές που ερευνούν μία συγκεκριμένη νόσο, οι κλινικές δοκιμές της γηροεπιστήμης, επιδιώκουν να τροποποιήσουν ταυτόχρονα την εμφάνιση ή εξέλιξη πολλαπλών χρονίων παθήσεων. Ενδεικτικά, στο πλαίσιο αυτό  μελετώνται:

• Η χαμηλού βαθμού χρόνια φλεγμονή (inflammaging), που συνδέεται με νοσήματα της γήρανσης, όπως ο διαβήτης, η αθηροσκλήρυνση και τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα.
• Οι κυτταρικοί μηχανισμοί που σχετίζονται με τα χρόνια νοσήματα, όπως η λειτουργία των μιτοχονδρίων, η διατήρηση της ισορροπίας των πρωτεϊνών (πρωτεόσταση) και η κυτταρική γήρανση.
• Τα επιγενετικά ρολόγια, που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας και του ρυθμού γήρανσης.
• Η πολυ-ομική ανάλυση (multi-omic profiling), που εξετάζει πληθώρα βιολογικών πληροφοριών, όπως γενετικές, μεταβολικές, πρωτεϊνικές.
• Οι αναγεννητικές και γονιδιακές προσεγγίσεις των επιπτώσεων της γήρανσης.
• Οι διαφορές στη γήρανση μεταξύ των φύλων.
• Η αξιοποίηση παλαιότερων φαρμάκων για νέες χρήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση, μεταξύ άλλων ως σενολυτικών παραγόντων, δηλαδή παραγόντων που στοχεύουν στην απομάκρυνση των γηρασμένων κυττάρων. Μελετώνται φάρμακα όπως η δασατινίμπη (χρήση σε αιματολογικές κακοήθειες), η ραπαμυκίνη (αρχικά ανοσοκατασταλτικό με χρήση στις μεταμοσχεύσεις) και η μετφορμίνη (γνωστό αντιδιαβητικό φάρμακο, μελέτη TAME)).

Πολλές από τις τρέχουσες μελέτες εμφανίζουν ευεργετικά αποτελέσματα στα πειραματικά μοντέλα, ενώ, και κάποια πρώιμα αποτελέσματα κλινικών μελετών σε ανθρώπους, φαίνεται να είναι επίσης ενθαρρυντικά.

Οι εφαρμογές προκλινικών (ερευνητικών) ευρημάτων στον άνθρωπο και μάλιστα στον  «υγιή» άνθρωπο (όπως για παράδειγμα η χρήση μετφορμίνης  σε άτομα που δεν έχουν διαβήτη ), πριν ακόμα αξιολογηθεί απολύτως η δοσολογία, η μακροχρόνια ασφάλεια και το αναμενόμενο όφελος, εγείρει σημαντικά ζητήματα ασφάλειας, μεθοδολογίας, ρυθμιστικά και ηθικά ζητήματα. Συγκεκριμένα, η πρόωρη, αποσπασματική και εμπορική χρήση ερευνητικών ευρημάτων, είναι και το κρίσιμο  σημείο που σηματοδότησε τη ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας της ευεξίας -μακροζωίας- αντιγήρανσης, με τις κλινικές Μακροζωίας (Longevity clinics) να εμφανίζoνται πλέον ως δημοφιλής τάση (trend). Με υπερβολικές υποσχέσεις και επιστρατεύοντας όρους, βιοδείκτες , φάρμακα και διαγνωστικές εξετάσεις της Γηροεπιστήμης, συχνά σε ερευνητικό ακόμα στάδιο, προτείνουν εκτεταμένα πακέτα εξετάσεων και φάρμακα εκτός ιατρικών ενδείξεων, καθώς και πολλαπλά συμπληρώματα σε υγιή άτομα. Τα εκτεταμένα πακέτα εξετάσεων και η χορήγηση πολυάριθμων συμπληρωμάτων σε υγιή άτομα, δεν υποστηρίζονται από επιστημονική τεκμηρίωση  ή μετρήσιμο  όφελος.  Ένα εργαστηριακό ή απεικονιστικό εύρημα δεν συνδέεται απαραίτητα με νόσο. Στην Ιατρική ισχύει  άλλωστε το «Θεραπεύουμε τον ασθενή, όχι την εξέταση». Η υπερβολική διερεύνηση υγιών ανθρώπων μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς θετικά ή κλινικά αβέβαια ευρήματα, άγχος, πρόσθετες εξετάσεις και ενδεχομένως περιττές παρεμβάσεις. 

Στο περιβάλλον αυτό, οι ανεπαρκείς ρυθμίσεις που συχνά έπονται αντί να προηγούνται των γεγονότων, διευκολύνουν την  πρόωρη είσοδο στην αγορά και την εμπορευματοποίηση ακριβών παρεμβάσεων των οποίων το μακροπρόθεσμο όφελος όχι μόνο δεν είναι τεκμηριωμένο αλλά παραμένει και αβέβαιο.

Στο βαθμό επομένως που τα όρια μεταξύ επιστημονικά τεκμηριωμένης Ιατρικής και εμπορικής ευεξίας-μακροζωίας, ενδέχεται να είναι ασαφή, ιδιαίτερα για το κοινό, το ουσιαστικό ερώτημα προς απάντηση είναι:  ποιες από αυτές τις υπηρεσίες διαθέτουν, αποδεδειγμένη επιστημονική τεκμηρίωση, κλινική χρησιμότητα, ασφάλεια, σαφείς προδιαγραφές εφαρμογής, προστασία προσωπικών και γενετικών δεδομένων και κατάλληλο κανονιστικό πλαίσιο, ώστε να μπορούν πράγματι να ενταχθούν στην επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόληψη.  

Η πρόσφατη απώλεια του γνωστού ερμηνευτή, αναμφίβολα προβληματίζει και εύλογα προκύπτει   η απορία σχετικά με το τι ωθεί το κοινό σε ακραίες επιλογές, των οποίων η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα είναι από αμφίβολη έως προβληματική.

Αρχικά, οι υπερβολικές ακόμα και θαυματουργές υποσχέσεις των κλινικών ευεξίας -μακροζωίας και η διαχρονική η  επιθυμία της μακροβιότητας, που για κάποιους ανθρώπους γίνεται σκοπός ζωής. Ακραίο παράδειγμα ο μεγιστάνας Bryan Johnson με αυστηρό καθημερινό πρόγραμμα, πλασμαφαίρεση, μετάγγιση αίματος από τον έφηβο γιό του και 3 ψήφιο αριθμό συμπληρωμάτων μεταξύ άλλων.

Συχνά όμως, αφετηρία  για τη στροφή του κοινού σε αμφιλεγόμενες προσεγγίσεις αποτελεί και η απογοήτευση από τη συμβατική ιατρική. Οι λόγοι πολλοί.  Η ιατρική δεν είναι σε πάντοτε σε θέση να προσφέρει ελπίδα, δεν επιτυγχάνει ριζική θεραπεία σε όλες τις περιπτώσεις και παραδέχεται τα όρια, τις υπάρχουσες αβεβαιότητες και τους πιθανούς κινδύνους. Πολλά προβλήματα υγείας  μεταπίπτουν σε χρονιότητα, γεγονός που κουράζει και απογοητεύει τον ασθενή, ο οποίος στη συνέχεια  θα αναζητήσει ανακούφιση και ελπίδα σε άλλες πρακτικές.

Η  απρόσωπη διεκπεραιωτική επαφή με τον γιατρό που δεν αφιερώνει αρκετό χρόνο και δεν προσεγγίζει το σύνολο των προβλημάτων του ασθενούς, η δύσκολη πλοήγηση και οι καθυστερήσεις στα νοσηλευτικά ιδρύματα, είναι επίσης λόγοι απομάκρυνσης.

Εδώ βεβαίως η ιατρική κοινότητα οφείλει να κάνει την αυτοκριτική της και να προσεγγίσει την ιδιαίτερη σχέση  γιατρού – ασθενούς με το απαιτούμενο επαγγελματικό ήθος, σεβασμό, ευαισθησία και ενσυναίσθηση.     

Πολλοί ασθενείς αναζητούν ολιστική και εξατομικευμένη φροντίδα, περισσότερο χρόνο με τον θεραπευτή, συμμετοχή στις αποφάσεις για την υγεία και καλύτερη διαχείριση του άγχους. Σε άλλες περιπτώσεις, επιζητούν  εναλλακτικές θεραπείες που θεωρούν πιο «φυσικές» και ασφαλείς, συχνά λόγω και του φόβου των ανεπιθύμητων ενεργειών.

Το σύγχρονο περιβάλλον της Υγείας και Ευεξίας είναι πολύπλοκο  και η ασφαλής πλοήγηση σε αυτό απαιτητική.  Η δυσκολία για το κοινό έγκειται στο γεγονός ότι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη άποψη  μπορεί να εμφανίζεται στα κοινωνικά μέσα ακριβώς δίπλα σε έναν ανεπιβεβαίωτο ισχυρισμό για «detox», «ορμονικό reset» ή «αντιστροφή της βιολογικής ηλικίας».

Στα κοινωνικά δίκτυα είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τους ειδικούς επιδραστικούς επιστήμονες (experts with influence), από τους επιδραστικούς σταρ του διαδικτύου που εμφανίζονται ως αυθεντίες (influencers with expertise), ακόμη και χωρίς επιστημονική κατάρτιση.

Η καλύτερη προσέγγιση για ασφαλή επιστημονική και ιατρική πληροφορία είναι η αναζήτηση σε έγκυρες επιστημονικές βάσεις δεδομένων, επίσημους φορείς υγείας και αξιόπιστους ιατρικούς οργανισμούς. Τα περισσότερα πανεπιστήμια, νοσοκομεία, κλινικές και επιστημονικές ιατρικές εταιρείες, διαθέτουν στους ιστοτόπους τους έγκυρη και κατανοητή ιατρική πληροφορία σχετικά με νοσήματα, διαγνωστικές εξετάσεις και θεραπευτικές μεθόδους, η οποία απευθύνεται στο ευρύ κοινό και αποτελεί την πιο αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης, ενώ παράλληλα προάγει και την εγγραμματοσύνη υγείας.

Γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Ο δρόμος για την υγιή γήρανση και κατ’ επέκταση τη μακροζωία, είναι εφικτός και τεκμηριωμένα, προϋποθέτει επιλογές τρόπου ζωής που προασπίζουν την υγεία σε όλες τις ηλικίες:

• Άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση, ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή, αποφυγή καπνίσματος, οινοπνευματωδών και άλλων ουσιών, ποιοτικό ύπνο, αντιμετώπιση άγχους, προαγωγή ψυχικής υγείας και κοινωνικής ζωής. Άλλωστε, ο τρόπος ζωής συνδέεται με μετρήσιμο όφελος σταθερά σε όλες τις μελέτες.
• Προσυμπτωματικές και προληπτικές εξετάσεις, εμβόλια, και φαρμακευτική παρέμβαση όπου ενδείκνυται, στοχεύουν στη διατήρηση της καλής υγείας, βελτιώνοντας έγκαιρα τους παράγοντες κινδύνου όπου υπάρχουν, ιδανικά πριν την έκφραση της νόσου.

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει σύνθετους μηχανισμούς που του επιτρέπουν να διατηρεί τη  σταθερότητα του εσωτερικού του περιβάλλοντος, τη λεγόμενη ομοιόσταση.

Κάθε διαγνωστική ή θεραπευτική παρέμβασή μας οφείλει να λαμβάνει υπόψη αυτή την ισορροπία, τις πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στη λειτουργία του οργανισμού και τα μέτρα αντιμετώπισης. 

Κάθε ιατρική πράξη και θεραπεία, ιδιαίτερα όταν είναι επεμβατική, διέπεται από συγκεκριμένες ενδείξεις, επιστημονικά καθορισμένη μεθοδολογία, τεχνικές, δοσολογίες και μέτρα ασφαλείας. Κυρίως, όμως, οφείλει να βασίζεται σε επαρκή επιστημονική και κλινική τεκμηρίωση και να τηρεί τις Ισχύουσες Διεθνείς Επιστημονικές Κατευθυντήριες Οδηγίες.

Κάθε γιατρός γνωρίζει και οφείλει να εφαρμόζει την πάντοτε επίκαιρη Ιπποκρατική ρήση «Ωφελέειν ή μη βλάπτειν».

Η Υγεία είναι ότι πολυτιμότερο έχουμε. Για τη διαφύλαξή της, απαιτείται, με καθαρή και κριτική σκέψη, να εξετάζουμε αν μια παρέμβαση έχει αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και ασφάλεια και αν αποτελεί εγκεκριμένη και τεκμηριωμένη κλινική πρακτική.

25 Ιουλίου – Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού

Απολαμβάνουμε τη θάλασσα με ασφάλεια

Η θάλασσα, πηγή ζωής, αναψυχής και οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα, στηρίζει μια ισχυρή ναυτιλία και τουριστική βιομηχανία που προσελκύει εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Οι Έλληνες, ζουν και δημιουργούν δίπλα στη θάλασσα από τη γέννησή τους. Και όμως κάθε χρόνο η Ελλάδα μετρά απώλειες ζωής στο νερό.

Σύμφωνα με δεδομένα του Safe Water Sports, κάθε χρόνο, κατά την τελευταία 5ετία, περίπου 378 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους σε δραστηριότητες που σχετίζονται με το υγρό στοιχείο στη χώρα μας

Ο Ιούλιος εκτιμάται ως ο μήνας με τα περισσότερα θανατηφόρα συμβάματα (32%).

Η πλειοψηφία των θανάτων συμβαίνει στη θάλασσα, σε απόσταση μικρότερη των 10 μέτρων από την παραλία, σε παραλίες χωρίς ναυαγοσωστική κάλυψη (το 64%).

Τα περισσότερα θύματα είναι Έλληνες (61%), άνδρες (67%), σε ποσοστό μάλιστα διπλάσιο από τις γυναίκες (33%). 8 στα 10 θύματα είναι άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών (80%).

4 παιδιά χάθηκαν από πνιγμό το 2025 στην Ελλάδα, ενώ το φετεινό καλοκαίρι έχει ήδη χάσει τη ζωή του ένα μικρό παιδί

Κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), παγκοσμίως, κάθε χρόνο, χάνουν τη ζωή τους από πνιγμό 300.000 άνθρωποι και από αυτούς οι 75.000 είναι  παιδιά < 5 ετών.

Ο πνιγμός αποτελεί την 4η συχνότερη αιτία θανάτου για παιδιά ηλικίας 1–4 ετών και την 3η συχνότερη αιτία θανάτου για παιδιά ηλικίας 5–14 ετών. Εκτιμάται δε, ότι για κάθε παιδί που χάνει τη ζωή του από πνιγμό, άλλα πέντε λαμβάνουν επείγουσα ιατρική φροντίδα λόγω μη θανατηφόρου

Ένα παιδί μπορεί κυριολεκτικά να πνιγεί σε «μια κουταλιά νερό».

Οι περισσότεροι πνιγμοί παιδιών ηλικίας κάτω του ενός έτους συμβαίνουν σε ρηχά νερά ακόμα και στη μπανιέρα.

Αυτονόητη η ανάγκη επίβλεψης. Τα μικρά παιδιά πρέπει να βρίσκονται πάντα σε απόσταση χεριού από έναν ενήλικα που είναι συνειδητά παρών και σε εγρήγορση, χωρίς περισπασμούς από κινητό, εφημερίδα ή συζήτηση.

Παρά τη σημαντική μείωση της θνησιμότητας από πνιγμό κατά περίπου 38% από το 2000 έως σήμερα, εξακολουθούν να συμβαίνουν περίπου 3,8 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους παγκοσμίως.

Ως Πνιγμός ορίζεται η αναπνευστική διαταραχή  που προκαλείται από εμβύθιση σε υγρό και η οποία μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, επιβίωση με νοσηρότητα ή επιβίωση χωρίς νοσηρότητα (WHO 2021).

Η είσοδος υγρού στους πνεύμονες είναι εξαιρετικά απειλητική κατάσταση, εμποδίζει τη φυσιολογική αναπνοή και ανταλλαγή των αερίων και οδηγεί σε υποξία.  

Η διάρκεια βύθισης μικρότερη των 5 λεπτών σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου ή σοβαρής νευρολογικής βλάβης. Η άμεση έναρξη οξυγόνωσης, κατά το κρίσιμο χρονικό παράθυρο των πρώτων λεπτών, ακόμη και από παριστάμενους, είναι καθοριστική για τον περιορισμό της εγκεφαλικής βλάβης και τη βελτίωση της έκβασης.

Όλα τα άτομα που επιβιώνουν από περιστατικό πνιγμού, ακόμη και αν αρχικά είναι ασυμπτωματικά, απαιτούν ιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση για τουλάχιστον 24 ώρες, καθώς, ενδέχεται να εμφανίσουν σοβαρές αναπνευστικές επιπλοκές, όπως πνευμονικό οίδημα, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, καρδιακές αρρυθμίες και νευρολογική βλάβη, λόγω της ευαισθησίας του εγκεφάλου στην έλλειψη οξυγόνου. Όσοι χρειάστηκαν ΚΑΡΠΑ θα πρέπει να εισάγονται στο νοσοκομείο για πλήρη αξιολόγηση.

Οι Παράγοντες κινδύνου για πνιγμό, σχετίζονται με τη συμπεριφορά του κολυμβητή, το περιβάλλον της παραλίας, τη θαλάσσια κυκλοφορία και τις καιρικές συνθήκες,  είναι δε στην πλειονότητά τους προβλέψιμοι και αντιμετωπίσιμοι.

Συμπεριφορά κολυμβητή

• Παιδιά χωρίς συνεχή, αδιάλειπτη επίβλεψη, χρήση φουσκωτών παιχνιδιών ή στρωμάτων ως μέσων ασφαλείας
• Κολύμβηση χωρίς συνοδό, απομάκρυνση από την ακτή, υπερεκτίμηση της  κολυμβητικής δεινότητας, νυχτερινή κολύμβηση, βουτιές με το κεφάλι σε άγνωστα ή ρηχά νερά
• Κατανάλωση αλκοόλ, ναρκωτικών ουσιών ή κατασταλτικών φαρμάκων
• Αφυδάτωση, Θερμοπληξία
• Υποκείμενα νοσήματα, ιδιαίτερα όταν δεν είναι καλά ρυθμισμένα. Πριν από τις διακοπές συνιστάται επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό για επανεκτίμηση της κατάστασης και της φαρμακευτικής αγωγής και ειδικά οδηγίες για την κολύμβηση και την έκθεση στον ήλιο
• Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει ο Εκούσιος υπεραερισμός πριν από άπνοια ή ελεύθερη κατάδυση: ορισμένοι δύτες πραγματοποιούν επαναλαμβανόμενες βαθιές και γρήγορες αναπνοές  πριν από την ελεύθερη κατάδυση, με στόχο να παραμείνουν περισσότερο χρόνο κάτω από το νερό.
  Πρόκειται για  ιδιαίτερα επικίνδυνη πρακτική, δεδομένου ότι καταστέλλει το φυσιολογικό ερέθισμα για αναπνοή.
  Ο εκούσιος υπεραερισμός μειώνει το διοξείδιο του άνθρακα στο αρτηριακό αίμα πριν την κατάδυση. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης, το οξυγόνο μειώνεται προοδευτικά λόγω της κατανάλωσής του από τον οργανισμό και μπορεί να φθάσει σε κρίσιμα  για τη ζωή επίπεδα (30–40 mmHg), πρίν ακόμα αυξηθεί επαρκώς το διοξείδιο άνθρακα, από την άπνοια, ώστε να διεγείρει το αναπνευστικό κέντρο και να προκαλέσει την επιτακτική ανάγκη για αναπνοή (υπερκαπνικό ερέθισμα της αναπνοής). 
  Σαν  αποτέλεσμα, το αναπνευστικό κέντρο δεν δίνει εντολή για αναπνοή, ο δύτης παρά την δραματική έλλειψη οξυγόνου, δεν αναπνέει, χάνει τις αισθήσεις του κάτω από το νερό και, εάν δεν υπάρξει άμεση διάσωση, επέρχεται θάνατος.

Περιβαλλοντικοί Παράγοντες

Παραλίες χωρίς ναυαγοσώστη, επικίνδυνος βυθός, αιχμηρά αντικείμενα, μέδουσες, αχινοί και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί που μπορεί να προκαλέσουν τραυματισμούς ή δηλητηριώδη νύγματα.

Θαλάσσια κυκλοφορία

Ταχύπλοα σκάφη, jet ski, surf και canoe/kayak, ερασιτεχνική χρήση σκαφών και φουσκωτών, θαλάσσια αθλήματα που διεξάγονται κοντά σε λουόμενους.

Καιρικές συνθήκες

Θαλάσσια ρεύματα, ισχυροί άνεμοι, κυματισμός, απότομες μεταβολές των καιρικών συνθηκών.

Το υγρό στοιχείο είναι απρόβλεπτο και με μια αδυσώπητη δυναμική που είναι αφελές να υποτιμούμε.

Απολαμβάνουμε τη θάλασσα και τα οφέλη της κολύμβησης με ασφάλεια.

Η πλειονότητα των περιστατικών πνιγμού μπορεί να προληφθεί με σωστή εκπαίδευση, συνεχή επίβλεψη, χρήση κατάλληλου εξοπλισμού, τήρηση των κανόνων ασφαλείας, προνοητικότητα, εγρήγορση και έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων.

 Απαραίτητη κρίνεται η συνεργασία της Πολιτείας, της εκπαιδευτικής κοινότητας και των επιχειρήσεων τουρισμού και αναψυχής, καθώς και η ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού, πρωτίστως των γονέων μικρών παιδιών και των ηλικιωμένων. 

Ιδιαίτερα θετική προς αυτή την κατεύθυνση, η απόφαση του Υπουργείου Παιδείας να εντάξει το μάθημα της κολύμβησης και των βασικών αρχών ναυαγοσωστικής στο σχολικό πρόγραμμα.

Η γνώση και η κατάλληλη εκπαίδευση διαμορφώνουν πολίτες με δεξιότητες επιβίωσης, αντίληψης κινδύνου, αλλά  και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε κρίσιμες συνθήκες

ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ