Επιστημονικές Δημοσιεύσεις
Η φετινή παγκόσμια ημέρα αφιερώνεται στην κατάρριψη των συνηθέστερων μύθων που συνοδεύουν το άσθμα:
Στο άρθρο που ακολουθεί, παρέχονται οι ορθές πληροφορίες για κάθε ένα από τους παραπάνω μύθους, ακολουθώντας τον ίδιο χρωματικό κώδικα σε μύθο και αλήθεια.
Πρόκειται για μία χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση των αεραγωγών (βρόγχων), η οποία εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενα επεισόδια στένωσης των αεραγωγών (βρογχοσύσπαση), παραγωγής βλέννης και πάχυνσης του τοιχώματος των βρόγχων, λόγω της υποκείμενης βρογχικής υπερ-αντιδραστικότητας. Αποτέλεσμα είναι η άλλοτε άλλου βαθμού δυσκολία στην αναπνοή.
Το άσθμα μπορεί να εμφανισθεί σε όλες τις ηλικίες, συνήθως όμως αρχίζει στην παιδική ηλικία. Η έναρξη για πρώτη φορά στην ενήλικο ζωή αν και δεν αποκλείεται, εν τούτοις είναι πιο σπάνια, οι πιο πολλές δε τέτοιες περιπτώσεις αφορούν σε άσθμα που είχε ήδη αρχίσει από την παιδική ηλικία ανεξάρτητα από το αν ήταν γνωστό στο συγκεκριμένο άτομο.
Σε αρκετές περιπτώσεις το άσθμα παρουσιάζει ύφεση στην εφηβεία, εν τούτοις επανέρχεται αργότερα.
Στην Ευρώπη, 30 εκατομμύρια παιδιά και ενήλικες κάτω των 45 ετών εμφανίζουν άσθμα, ενώ στην Ελλάδα η επίπτωση είναι περίπου 6.8%.
Δεν υπάρχει γνωστό αίτιο για το άσθμα, τεκμηριωμένα όμως δεν είναι λοιμώδες νόσημα ούτε βεβαίως μεταδιδόμενο. Η φλεγμονώδης κατάσταση των αεραγωγών που συνοδεύει το άσθμα, εξαρτάται από την αλληλεπίδραση μεταξύ του γενετικού υποστρώματος του προδιατεθειμένου ατόμου και της έκθεσής του σε συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως για παράδειγμα η ατμοσφαιρική ρύπανση και ο Δυτικός τρόπος ζωής.
Χαρακτηριστικό του άσθματος είναι η υπερ-αντιδραστικότητα, δηλαδή η υπερβολική, υπέρμετρη αντίδραση των αεραγωγών όταν εκτεθούν σε αλλεργιογόνα, ερεθιστικούς και άλλους εκλυτικούς παράγοντες.
Το άσθμα εμφανίζεται με επεισόδια αναπνευστικών συμπτωμάτων (παροξύνσεις/κρίσεις) τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:
Είναι γνωστό ότι το άσθμα εκδηλώνεται με επεισόδια συμπτωμάτων (κρίσεις) τα οποία μπορεί να υποχωρήσουν ή να επανέλθουν και τα οποία προκαλούνται από συγκεκριμένους εκλυτικούς παράγοντες.
Δεδομένου ότι κάθε άτομο βιώνει διαφορετικά το άσθμα, η στενή συνεργασία με τον θεράποντα είναι απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί η ενδεδειγμένη εξατομικευμένη προσέγγιση.
Συχνά τα επεισόδια άσθματος εκλύονται από:
Αν και η άσκηση μπορεί ως εκλυτικός παράγων να πυροδοτήσει άσθμα, τα άτομα με άσθμα μπορούν ασκηθούν ακόμα και σε επίπεδο πρωταθλητισμού, υπό την προϋπόθεση ότι συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό τους και ακολουθούν την ενδεικνυόμενη φαρμακευτική αγωγή για τον καλύτερο έλεγχο των συμπτωμάτων τους.
Αν και δεν υπάρχει ειδική διαγνωστική εξέταση, εν τούτοις, η χρήση των κριτηρίων που ακολουθούν, επιτρέπει την επιτυχή διάγνωση του άσθματος:
Λειτουργικός Έλεγχος της Αναπνοής
H σπιρομέτρηση πριν και μετά τη χορήγηση βρογχοδιασταλτικού διαπιστώνει και αξιολογεί την αναστρεψιμότητα της απόφραξης με τη θεραπεία.
Σε άτομα με φυσιολογική σπιρομέτρηση που όμως υπάρχει η υποψία άσθματος, χορηγείται ένας εισπνεόμενος εκλυτικός παράγοντας (μεταχολίνη) ο οποίος μπορεί να αναδείξει το χαρακτηριστικό αποφρακτικό πρότυπο της σπιρομέτρησης που συνοδεύει τη βρογχοσύσπαση.
Η συγκέντρωση του ΝΟ στον εκπνεόμενο αέρα αυξάνεται στις περιπτώσεις ηωσινοφιλικής φλεγμονής των αεραγωγών.
Δεν είναι ειδικές, αλλά συμβάλλουν στη διάγνωση
Δερματικές Δοκιμασίες Αλλεργίας:
Δεν συμβάλλουν στη διάγνωση του άσθματος, ενδέχεται όμως να αποκαλύψουν τους υπεύθυνους εκλυτικούς παράγοντες.
Στόχος της πρόληψης είναι η:
Στόχοι:
Η θεραπεία εξατομικεύεται για κάθε ασθενή αφού προηγουμένως αξιολογηθεί το άσθμα του ως προς τη σοβαρότητα, συχνότητα, τους εκλυτικούς παράγοντες και τον βαθμό ελέγχου των συμπτωμάτων, με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες (GINA).
Η θεραπεία βασίζεται σε ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:
Με εξαίρεση τα επεισόδια οξείας παρόξυνσης, η θεραπεία συντήρησης επιτυγχάνει έλεγχο της συμπτωματολογίας με εισπνεόμενα κορτικοειδή, συνήθως σε χαμηλές δόσεις.
Τα άτομα με καλά ελεγχόμενο ήπιο και μέτριο άσθμα δεν αντιματωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης ή και θανάτου από COVID-19.
Τα άτομα με άσθμα καλό είναι να συμβουλευθούν τον θεράποντα ιατρό τους σχετικά με τη δυνατότητα, αλλά και τον κατάλληλο χρόνο εμβολιασμού τους, καθώς εκείνος θα συνεκτιμήσει το ιατρικό ιστορικό, τη βαρύτητα του άσθματος, τον τύπο θεραπείας (π.χ. βιολογικούς παράγοντες), ή πιθανές αλλεργίες.
Με βάση τα έως σήμερα δεδομένα:
“Επί του παρόντος, με βάση την εκτίμηση κινδύνου/οφέλους και τις προαναφερθείσες ενδείξεις- αντενδείξεις, η GINA συνιστά τον εμβολιασμό των ατόμων με άσθμα» Global Initiative for Asthma, April 26, 2021
ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
Βιβλιογραφία
World Asthma Day 2021
European Respiratory Society. “Adult Asthma.” In European Lung White Book, https://www.erswhitebook.org/chapters/adult-asthma/ (April 19, 2019)
Hellenic Thoracic Society
https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2021/04/Whats-new-in-GINA-2021_final.pdf
https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2021/04/GINA-2021-Main-Report_FINAL_21_04_28-WMS.pdf
Ο όρος καρκίνος αναφέρεται σε μία ομάδα νοσημάτων που μπορούν να προσβάλουν οποιοδήποτε όργανο, χαρακτηρίζονται από ταχεία, ανεξέλεγκτη και παθολογική ανάπτυξη και διαίρεση των κυττάρων, καθώς και από τη δυνατότητα μετάστασης, δηλαδή την ικανότητα να διασπείρονται σε όλο το σώμα. Ο καρκίνος ορίζεται από το όργανο από το οποίο ξεκίνησε, για παράδειγμα «καρκίνος πνεύμονος».
Ο καρκίνος του πνεύμονος αντιπροσωπεύει την πιο συχνή αιτία θανάτου από καρκίνο στην Ελλάδα1.
Η ενεργή και παθητική έκθεση στον καπνό του τσιγάρου ευθύνεται για περισσότερο από 80% των περιπτώσεων καρκίνου πνεύμονος, γεγονός που υποδεικνύει ότι πρόκειται για μία νόσο που μπορεί να προληφθεί. Ένα μικρότερο ποσοστό οφείλεται σε επαγγελματική και περιβαλλοντική έκθεση σε γνωστούς καρκινογόνους παράγοντες όπως αμίαντος, ακτινοβολία, ραδόνιο, βηρύλλιο, αρσενικό, χρώμιο, καυσαέρια κλπ2.
Ο καρκίνος του πνεύμονος αναπτύσσεται χαρακτηριστικά αργά, καθώς παρέρχονται έως και δύο δεκαετίες για την εμφάνιση συμπτωμάτων (χρονική υστέρηση).
Στην πραγματικότητα όμως οι αρνητικές επιπτώσεις ξεκινούν ήδη από το κάπνισμα του πρώτου τσιγάρου και αθροίζονται προοδευτικά με την πάροδο του χρόνου (δοσο-εξάρτηση και χρονο-εξάρτηση). Για αυτό το λόγο οι γιατροί πάντα ζητούν τον αριθμό τσιγάρων που καπνίζονται ανά ημέρα και τα χρόνια καπνίσματος, ώστε να υπολογίσουν τα «πακέτα-έτη» (pack-years).
Πακέτα-έτη=αριθμός πακέτων ανά ημέρα x έτη καπνίσματος
Τα συμπτώματα του καρκίνου του πνεύμονος δεν είναι ειδικά, ενώ πολλές φορές η εμφάνισή τους συμπίπτει με την παρουσία μεταστάσεων. Μερικά από τα συμπτώματα είναι3:
Υπάρχουν διάφοροι ιστολογικοί τύποι καρκίνου πνεύμονος. Η πρόγνωση κάθε περίπτωσης είναι διαφορετική και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, με πιο σημαντικό τον ιστολογικό τύπο και το στάδιο της νόσου κατά την διάγνωση. Στην κλινική πράξη σημαντική είναι η διάκριση σε μικροκυτταρικό και μη-μικροκυτταρικό τύπο, καθώς απαιτούν διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.
Οι θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν χειρουργική εξαίρεση, χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. Οι σύγχρονες εξελίξεις στην χημειοθεραπεία (ανοσοθεραπεία, μοριακή, στοχευμένη θεραπεία ή θεραπεία ακριβείας), στη χειρουργική (ελάχιστα επεμβατικές και βοηθούμενες με βίντεο επεμβάσεις) καθώς και στην διάγνωση και σταδιοποίηση (CT-scan, PET-scan, ενδοσκοπικός υπέρηχος) επιτρέπουν πρώιμη διάγνωση, καλύτερη πρόγνωση και ποιότητα ζωής.
Η πρόληψη και η διακοπή του καπνίσματος επιτρέπουν την αποτελεσματική πρόληψη του καρκίνου του πνεύμονος.
Οι καπνιστές είναι ομάδα υψηλού κινδύνου ως προς την εκδήλωση καρκίνου πνεύμονος. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες του United States Preventive Services Task Force (USPSTF)5 , του 2021, ο ετήσιος έλεγχος με αξονική τομογραφία θώρακος χαμηλής δόσης ακτινοβολίας συνιστάται σε όλους τους ασυμπτωματικούς νυν και πρώην καπνιστές ηλικίας 50-80 ετών, με 20 ή περισσότερα πακέτα έτη καπνίσματος και οι οποίοι είτε εξακολουθούν να καπνίζουν είτε διέκοψαν εντός των τελευταίων 15 ετών.
Ο καρκίνος του πνεύμονος είναι η 3η αιτία θανάτου στην Ελλάδα. Το κάπνισμα ευθύνεται για την υψηλότερη θνησιμότητα και αναπηρία στην Ελλάδα6.
Ο καρκίνος του πνεύμονος είναι ο πιο συχνός καρκίνος στην Ελλάδα αντιπροσωπεύοντας το 13,9% των νέων περιπτώσεων καρκίνου το 20207. Πρόκειται για τον πιο συχνό καρκίνο στου άνδρες (18,7% των νέων περιπτώσεων καρκίνου 2020) και τον 3ο πιο συχνό καρκίνο στις γυναίκες (7,7%) μετά τον καρκίνο του μαστού (27,5%) και του παχέος εντέρου (11,9%). Παρόλα αυτά η συχνότητα του καρκίνου πνεύμονος στις γυναίκες αναμένεται να αυξηθεί στο μέλλον λόγω του υψηλού ποσοστού καπνίσματος στις γυναίκες τα τελευταία έτη8.
Το κάπνισμα και η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα μειώνονται στην Ελλάδα! Το ποσοστό καπνιστών στην Ελλάδα μειώθηκε από 37% το 2012 σε 28%, μείωση 24%8 η οποία αναμένεται να μεταφραστεί σε μείωση περιστατικών καρκίνου πνεύμονος στο μέλλον.
ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
Βιβλιογραφία
Από το 2009, η 12η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Παγκόσμια Ημέρα για την Πνευμονία με στόχο την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού για μια από τις πρώτες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως, τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά.
Πνευμονία είναι η λοίμωξη των πνευμόνων που εντοπίζεται κυρίως στις κυψελίδες, τους πολύ μικρούς αεροχώρους που παρεμβάλλονται στη μεταφορά του οξυγόνου από τον αέρα στο αίμα, και οι οποίες στην περίπτωση της πνευμονίας γεμίζουν με πύον και υγρό.
Με βάση τον χώρο από τον οποίο προέρχεται ο ασθενής, η πνευμονία, χαρακτηρίζεται ως εξής:
Πνευμονία της Κοινότητας (CAP):
Νοσοκομειακή Πνευμονία:
Η πιο συνηθισμένη αιτία για την πνευμονία της κοινότητας είναι ο στρεπτόκοκκος της πνευμονίας (πνευμονιόκοκκος), παρόλο που και άλλα βακτήρια, ιοί ή μύκητες μπορούν επίσης να μολύνουν τους πνεύμονες3.
Από το 2020, αξίζει να αναφερθεί μια νέα νόσος, η COVID-19, που προκαλείται από τη μόλυνση με τον νέο κoρωνοιό SARS-CoV -2 και εκδηλώνεται με πνευμονία.
Ο όρος «άτυπη πνευμονία» αναφέρεται στην πνευμονία που προκαλείται συγκεκριμένα από χλαμύδια, λεγιονέλλα, μυκόπλασμα, ή ψιττάκωση λόγω της διαφορετικής της εμφάνισης σε σχέση με την πνευμονιοκοκκική καθώς και γιατί απαιτεί διαφορετική θεραπεία3.
Η «πνευμονία από εισρόφηση» αναφέρεται στη λοίμωξη που συμβαίνει όταν εισροφηθεί στους πνεύμονες κάποιο υγρό ή στερεό υλικό όπως τροφή, σάλιο, έμετος ή ξένα σώματα και χημικά. Παράγοντες που προδιαθέτουν σε εισρόφηση, είναι:
Είναι σημαντικό να αναγνωρισθεί δεδομένου ότι απαιτεί διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.
Συνήθως, συμπεριλαμβανομένης και της COVID-19, μεταδίδεται από τα σταγονίδια που εκπέμπονται με το βήχα, το φτέρνισμα, ή την ομιλία. Στην περίπτωση των μικρών παιδιών, ιοί και μικρόβια που συνήθως βρίσκονται στην μύτη και το λαιμό, μπορεί να εισροφηθούν και να μολύνουν τους πνεύμονες. Επίσης, παθογόνοι μικροοργανισμοί μπορούν να φθάσουν στους πνεύμονες από άλλες εστίες λοίμωξης μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.
Στην περίπτωση της COVID-19 παράγοντες κινδύνου είναι η μεγάλη ηλικία, παχυσαρκία, χρόνια αναπνευστικά και καρδιοαγγειακά νοσήματα, Σακχαρώδης Διαβήτης, Καρκίνος, HIV, Ανοσοανεπάρκεια, κάπνισμα. Η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός ίσως συνοδεύονται από ελαφρά αυξημένο κίνδυνο συγκριτικά με μη έγκυες γυναίκες ίδιας ηλικίας.
Τα συμπτώματα μιας πνευμονίας διαρκούν έως 3 με 4 εβδομάδες , ενώ οι καθημερινές δραστηριότητες μπορεί να επηρεαστούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η πνευμονία χαρακτηρίζεται από την παρουσία βήχα και τουλάχιστον ενός από τα παρακάτω:
Η ιογενής πνευμονία που προκαλεί η μόλυνση με SARS-CoV-2, είναι συνήθως αμφοτερόπλευρη στις απεικονιστικές εξετάσεις του θώρακα και εκδηλώνεται κλινικά όπως όλες οι ιογενείς πνευμονίες από τις οποίες διαφοροδιαγιγνώσκεται μόνον με ειδικές εργαστηριακές δοκιμασίες. Αξίζει να αναφερθεί ότι η δύσπνοια εκδηλώνεται χαρακτηριστικά μία εβδομάδα από την έναρξη, ενώ η νόσος μπορεί να συνοδεύεται από ανοσμία και αγευσία. Η κλινική πορεία καλύπτει όλο το φάσμα από την ασυμπτωματική λοίμωξη ως την πολύ σοβαρή δυνητικά θανατηφόρο αναπνευστική και πολυοργανική ανεπάρκεια.
Η διάγνωση βασίζεται στα συμπτώματα και στα ευρήματα της ακτινογραφίας θώρακος. Μικροβιολογικές εξετάσεις για ταυτοποίηση του υπεύθυνου μικροοργανισμού ή άλλες πιο εξειδικευμένες εξετάσεις, χρειάζονται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις (για παράδειγμα όταν η νόσος είναι πολύ σοβαρή, ή στην περίπτωση ανοσοκατασταλμένων ασθενών).
Η διάγνωση της COVID-19 βασίζεται στην ανεύρεση RNA του ιού SARS CoV -2, με χρήση μεθόδου Αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (RT-PCR)
Στις περισσότερες περιπτώσεις η πνευμονία μπορεί να θεραπευτεί επιτυχώς με αντιβιοτικά ευρέος φάσματος, που χορηγούνται εμπειρικά και στοχεύουν στα πιο πιθανά και συχνά αίτια. Είναι σημαντικό η θεραπεία να ξεκινήσει άμεσα χωρίς καθυστέρηση. Οι πιο σύνθετες, επεμβατικές εξετάσεις όπως προαναφέρθηκε ενδείκνυνται σε ειδικές περιπτώσεις. Η ιατρική παρακολούθηση συνιστάται μέχρι τα συμπτώματα και τα ακτινολογικά ευρήματα να επανέλθουν στο φυσιολογικό.
Μέχρι σήμερα για την αντιμετώπιση της COVID-19 έχουν χρησιμοποιηθεί: δεξαμεθαζόνη, ρεμδεσιβίρη, πλάσμα από COVID-19 αναρρώσαντες, μονοκλωνικά αντισώματα, ανοσοτροποποιητικοί παράγοντες, ιντερφερόνη και αζιθρομυκίνη.
Τα πιο σημαντικά μέτρα πρόληψης της πνευμονίας είναι:
Η πρόληψη της COVID-19 βασίζεται στα εμβόλια που τη στιγμή της συγγραφής αυτού του άρθρου βρίσκονται σε τελικά στάδια κλινικής έρευνας και αναμένεται να είναι διαθέσιμα για χρήση στις αρχές του 2021. Έως τότε, η τήρηση κοινωνικών αποστάσεων, χρήση προστατευτικής μάσκας και υγιεινή των χεριών, θα εγγυηθούν ότι θα περιμένουμε με ασφάλεια το εμβόλιο.
ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
Βιβλιογραφία