Browsing CategoryΑΡΘΡΑ

Στο δρόμο για τη Μακροζωία
28 Σεπτεμβρίου, 2026

Στο δρόμο για τη Μακροζωία

PNEUMON CENTER ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ

Στο δρόμο για τη Μακροζωία

Παρόλο που το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής (lifespan) έχει αυξηθεί εντυπωσιακά, η διάρκεια υγιούς ζωής (healthspan) δεν έχει ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2020, το χάσμα μεταξύ διάρκειας υγιούς ζωής και συνολικής διάρκειας ζωής εκτιμήθηκε στα 9,6 έτη περίπου. Βασική αιτία αυτού του δεκαετούς χάσματος είναι οι χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση (καρδιαγγειακά, μεταβολικά, νευροεκφυλιστικά, μυοσκελετικά, κ.α.). Το ήδη σημαντικό ατομικό, κοινωνικό και υγειονομικό κόστος αυτής της νοσηρότητας, αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

Η γήρανση είναι μια πολύπλοκη βιολογική διαδικασία που εξαρτάται από γενετικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες και σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο ζωής (life style).

Kατά τη γήρανση η ικανότητα του οργανισμού να ανταποκρίνεται στην κάθε είδους καταπόνηση (stress), διατηρώντας παράλληλα τη φυσιολογική του σταθερότητα (ομοιόσταση), μειώνεται, με αποτέλεσμα σταδιακή έκπτωση της λειτουργίας όλων των βιολογικών συστημάτων.

Η γήρανση δεν εξελίσσεται γραμμικά, αλλά εμφανίζει περιόδους πιο έντονων μεταβολών, που ενδεικτικά συμβαίνουν περίπου στην 4η και 6η δεκαετία, χωρίς βεβαίως αυτό να συνιστά βιολογικό κανόνα. Άλλωστε η γήρανση δεν επηρεάζει όλα τα άτομα με τον ίδιο τρόπο.

Η βιολογική ηλικία επομένως, που δεν είναι πάντα  ταυτόσημη με τη χρονολογική, είναι ένας ενδιαφέρων δείκτης εκτίμησης του ρυθμού γήρανσης.

Από μελέτες διδύμων εκτιμάται ότι η μακροζωία, σε ποσοστό 25%, εξαρτάται από γενετικούς  παράγοντες, ενώ επιπλέον επηρεάζεται από τροποποιήσιμους  παράγοντες όπως ο τρόπος ζωής, οι περιβαλλοντικές, ψυχοκοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Η σύγχρονη Ιατρική, απομακρυνόμενη σταδιακά από το Νόσο-κεντρικό μοντέλο, εστιάζει σε μία προληπτική, ολοκληρωμένη και εξατομικευμένη προσέγγιση, αντικείμενο  της Προληπτικής Ιατρικής και της αναδυόμενης Ιατρικής της Μακροζωίας με τελική στόχευση την υγιή γήρανση. Ο όρος υγιής γήρανση (successful aging) αναφέρεται στα ηλικιωμένα άτομα που δεν εμφανίζουν χρόνια νοσήματα και διατηρούν φυσιολογική φυσική και διανοητική λειτουργία.

Η σύγχρονη θεώρηση της γήρανσης ως τροποποιήσιμης βιολογικής διαδικασίας έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη του διεπιστημονικού πεδίου της Γηροεπιστήμης (Geroscience). Πράγματι, οι βιολογικοί μηχανισμοί της γήρανσης και η δυνατότητα αναστροφής τους είναι αντικείμενο εντατικής επιστημονικής έρευνας με πολυάριθμες τρέχουσες κλινικές μελέτες τα αποτελέσματα των οποίων αναμένονται με ενδιαφέρον.  Σε αντίθεση δε, με τις παραδοσιακές κλινικές δοκιμές που ερευνούν μία συγκεκριμένη νόσο, οι κλινικές δοκιμές της γηροεπιστήμης, επιδιώκουν να τροποποιήσουν ταυτόχρονα την εμφάνιση ή εξέλιξη πολλαπλών χρονίων παθήσεων. Ενδεικτικά, στο πλαίσιο αυτό  μελετώνται:

  • Η χαμηλού βαθμού χρόνια φλεγμονή (inflammaging), που συνδέεται με νοσήματα της γήρανσης, όπως ο διαβήτης, η αθηροσκλήρυνση και τα νευροεκφυλιστικά νοσήματα.
  • Οι κυτταρικοί μηχανισμοί που σχετίζονται με τα χρόνια νοσήματα, όπως η λειτουργία των μιτοχονδρίων, η διατήρηση της ισορροπίας των πρωτεϊνών (πρωτεόσταση) και η κυτταρική γήρανση.
  • Τα επιγενετικά ρολόγια, που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας και του ρυθμού γήρανσης.
  • Η πολυ-ομική ανάλυση (multi-omic profiling), που εξετάζει πληθώρα βιολογικών πληροφοριών, όπως γενετικές, μεταβολικές, πρωτεϊνικές.
  • Οι αναγεννητικές και γονιδιακές προσεγγίσεις των επιπτώσεων της γήρανσης.
  • Οι διαφορές στη γήρανση μεταξύ των φύλων.
  • Η αξιοποίηση παλαιότερων φαρμάκων για νέες χρήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση, μεταξύ άλλων ως σενολυτικών παραγόντων, δηλαδή παραγόντων που στοχεύουν στην απομάκρυνση των γηρασμένων κυττάρων. Μελετώνται φάρμακα όπως η δασατινίμπη (χρήση σε αιματολογικές κακοήθειες), η ραπαμυκίνη (αρχικά ανοσοκατασταλτικό με χρήση στις μεταμοσχεύσεις) και η μετφορμίνη (γνωστό αντιδιαβητικό φάρμακο, μελέτη TAME)).

Πολλές από τις τρέχουσες μελέτες εμφανίζουν ευεργετικά αποτελέσματα στα πειραματικά μοντέλα, ενώ, και κάποια πρώιμα αποτελέσματα κλινικών μελετών σε ανθρώπους, φαίνεται να είναι επίσης ενθαρρυντικά.

Οι εφαρμογές προκλινικών (ερευνητικών) ευρημάτων στον άνθρωπο και μάλιστα στον  «υγιή» άνθρωπο (όπως για παράδειγμα η χρήση μετφορμίνης  σε άτομα που δεν έχουν διαβήτη ), πριν ακόμα αξιολογηθεί απολύτως η δοσολογία, η μακροχρόνια ασφάλεια και το αναμενόμενο όφελος, εγείρει σημαντικά ζητήματα ασφάλειας, μεθοδολογίας, ρυθμιστικά και ηθικά ζητήματα. Συγκεκριμένα, η πρόωρη, αποσπασματική και εμπορική χρήση ερευνητικών ευρημάτων, είναι και το κρίσιμο  σημείο που σηματοδότησε τη ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας της ευεξίας -μακροζωίας- αντιγήρανσης, με τις κλινικές Μακροζωίας (Longevity clinics) να εμφανίζoνται πλέον ως δημοφιλής τάση (trend). Με υπερβολικές υποσχέσεις και επιστρατεύοντας όρους, βιοδείκτες , φάρμακα και διαγνωστικές εξετάσεις της Γηροεπιστήμης, συχνά σε ερευνητικό ακόμα στάδιο, προτείνουν εκτεταμένα πακέτα εξετάσεων και φάρμακα εκτός ιατρικών ενδείξεων, καθώς και πολλαπλά συμπληρώματα σε υγιή άτομα. Τα εκτεταμένα πακέτα εξετάσεων και η χορήγηση πολυάριθμων συμπληρωμάτων σε υγιή άτομα, δεν υποστηρίζονται από επιστημονική τεκμηρίωση  ή μετρήσιμο  όφελος.  Ένα εργαστηριακό ή απεικονιστικό εύρημα δεν συνδέεται απαραίτητα με νόσο. Στην Ιατρική ισχύει  άλλωστε το «Θεραπεύουμε τον ασθενή, όχι την εξέταση». Η υπερβολική διερεύνηση υγιών ανθρώπων μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς θετικά ή κλινικά αβέβαια ευρήματα, άγχος, πρόσθετες εξετάσεις και ενδεχομένως περιττές παρεμβάσεις. 

Στο περιβάλλον αυτό, οι ανεπαρκείς ρυθμίσεις που συχνά έπονται αντί να προηγούνται των γεγονότων, διευκολύνουν την  πρόωρη είσοδο στην αγορά και την εμπορευματοποίηση ακριβών παρεμβάσεων των οποίων το μακροπρόθεσμο όφελος όχι μόνο δεν είναι τεκμηριωμένο αλλά παραμένει και αβέβαιο.

Στο βαθμό επομένως που τα όρια μεταξύ επιστημονικά τεκμηριωμένης Ιατρικής και εμπορικής ευεξίας-μακροζωίας, ενδέχεται να είναι ασαφή, ιδιαίτερα για το κοινό, το ουσιαστικό ερώτημα προς απάντηση είναι:  ποιες από αυτές τις υπηρεσίες διαθέτουν, αποδεδειγμένη επιστημονική τεκμηρίωση, κλινική χρησιμότητα, ασφάλεια, σαφείς προδιαγραφές εφαρμογής, προστασία προσωπικών και γενετικών δεδομένων και κατάλληλο κανονιστικό πλαίσιο, ώστε να μπορούν πράγματι να ενταχθούν στην επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόληψη.  

Η πρόσφατη απώλεια του γνωστού ερμηνευτή, αναμφίβολα προβληματίζει και εύλογα προκύπτει   η απορία σχετικά με το τι ωθεί το κοινό σε ακραίες επιλογές, των οποίων η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα είναι από αμφίβολη έως προβληματική.

Αρχικά, οι υπερβολικές ακόμα και θαυματουργές υποσχέσεις των κλινικών ευεξίας -μακροζωίας και η διαχρονική η  επιθυμία της μακροβιότητας, που για κάποιους ανθρώπους γίνεται σκοπός ζωής. Ακραίο παράδειγμα ο μεγιστάνας Bryan Johnson με αυστηρό καθημερινό πρόγραμμα, πλασμαφαίρεση, μετάγγιση αίματος από τον έφηβο γιό του και 3 ψήφιο αριθμό συμπληρωμάτων μεταξύ άλλων.

Συχνά όμως, αφετηρία  για τη στροφή του κοινού σε αμφιλεγόμενες προσεγγίσεις αποτελεί και η απογοήτευση από τη συμβατική ιατρική. Οι λόγοι πολλοί.  Η ιατρική δεν είναι σε πάντοτε σε θέση να προσφέρει ελπίδα, δεν επιτυγχάνει ριζική θεραπεία σε όλες τις περιπτώσεις και παραδέχεται τα όρια, τις υπάρχουσες αβεβαιότητες και τους πιθανούς κινδύνους. Πολλά προβλήματα υγείας  μεταπίπτουν σε χρονιότητα, γεγονός που κουράζει και απογοητεύει τον ασθενή, ο οποίος στη συνέχεια  θα αναζητήσει ανακούφιση και ελπίδα σε άλλες πρακτικές.

Η  απρόσωπη διεκπεραιωτική επαφή με τον γιατρό που δεν αφιερώνει αρκετό χρόνο και δεν προσεγγίζει το σύνολο των προβλημάτων του ασθενούς, η δύσκολη πλοήγηση και οι καθυστερήσεις στα νοσηλευτικά ιδρύματα, είναι επίσης λόγοι απομάκρυνσης.

Εδώ βεβαίως η ιατρική κοινότητα οφείλει να κάνει την αυτοκριτική της και να προσεγγίσει την ιδιαίτερη σχέση  γιατρού – ασθενούς με το απαιτούμενο επαγγελματικό ήθος, σεβασμό, ευαισθησία και ενσυναίσθηση.     

Πολλοί ασθενείς αναζητούν ολιστική και εξατομικευμένη φροντίδα, περισσότερο χρόνο με τον θεραπευτή, συμμετοχή στις αποφάσεις για την υγεία και καλύτερη διαχείριση του άγχους. Σε άλλες περιπτώσεις, επιζητούν  εναλλακτικές θεραπείες που θεωρούν πιο «φυσικές» και ασφαλείς, συχνά λόγω και του φόβου των ανεπιθύμητων ενεργειών.

Το σύγχρονο περιβάλλον της Υγείας και Ευεξίας είναι πολύπλοκο  και η ασφαλής πλοήγηση σε αυτό απαιτητική.  Η δυσκολία για το κοινό έγκειται στο γεγονός ότι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη άποψη  μπορεί να εμφανίζεται στα κοινωνικά μέσα ακριβώς δίπλα σε έναν ανεπιβεβαίωτο ισχυρισμό για «detox», «ορμονικό reset» ή «αντιστροφή της βιολογικής ηλικίας».

Στα κοινωνικά δίκτυα είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τους ειδικούς επιδραστικούς επιστήμονες (experts with influence), από τους επιδραστικούς σταρ του διαδικτύου που εμφανίζονται ως αυθεντίες (influencers with expertise), ακόμη και χωρίς επιστημονική κατάρτιση.

Η καλύτερη προσέγγιση για ασφαλή επιστημονική και ιατρική πληροφορία είναι η αναζήτηση σε έγκυρες επιστημονικές βάσεις δεδομένων, επίσημους φορείς υγείας και αξιόπιστους ιατρικούς οργανισμούς. Τα περισσότερα πανεπιστήμια, νοσοκομεία, κλινικές και επιστημονικές ιατρικές εταιρείες, διαθέτουν στους ιστοτόπους τους έγκυρη και κατανοητή ιατρική πληροφορία σχετικά με νοσήματα, διαγνωστικές εξετάσεις και θεραπευτικές μεθόδους, η οποία απευθύνεται στο ευρύ κοινό και αποτελεί την πιο αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης, ενώ παράλληλα προάγει και την εγγραμματοσύνη υγείας.

Γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Ο δρόμος για την υγιή γήρανση και κατ’ επέκταση τη μακροζωία, είναι εφικτός και τεκμηριωμένα, προϋποθέτει επιλογές τρόπου ζωής που προασπίζουν την υγεία σε όλες τις ηλικίες:

  • Άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση, ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή, αποφυγή καπνίσματος, οινοπνευματωδών και άλλων ουσιών, ποιοτικό ύπνο, αντιμετώπιση άγχους, προαγωγή ψυχικής υγείας και κοινωνικής ζωής. Άλλωστε, ο τρόπος ζωής συνδέεται με μετρήσιμο όφελος σταθερά σε όλες τις μελέτες.
  • Προσυμπτωματικές και προληπτικές εξετάσεις, εμβόλια, και φαρμακευτική παρέμβαση όπου ενδείκνυται, στοχεύουν στη διατήρηση της καλής υγείας, βελτιώνοντας έγκαιρα τους παράγοντες κινδύνου όπου υπάρχουν, ιδανικά πριν την έκφραση της νόσου.

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει σύνθετους μηχανισμούς που του επιτρέπουν να διατηρεί τη  σταθερότητα του εσωτερικού του περιβάλλοντος, τη λεγόμενη ομοιόσταση.

Κάθε διαγνωστική ή θεραπευτική παρέμβασή μας οφείλει να λαμβάνει υπόψη αυτή την ισορροπία, τις πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στη λειτουργία του οργανισμού και τα μέτρα αντιμετώπισης. 

Κάθε ιατρική πράξη και θεραπεία, ιδιαίτερα όταν είναι επεμβατική, διέπεται από συγκεκριμένες ενδείξεις, επιστημονικά καθορισμένη μεθοδολογία, τεχνικές, δοσολογίες και μέτρα ασφαλείας. Κυρίως, όμως, οφείλει να βασίζεται σε επαρκή επιστημονική και κλινική τεκμηρίωση και να τηρεί τις Ισχύουσες Διεθνείς Επιστημονικές Κατευθυντήριες Οδηγίες.

Κάθε γιατρός γνωρίζει και οφείλει να εφαρμόζει την πάντοτε επίκαιρη Ιπποκρατική ρήση «Ωφελέειν ή μη βλάπτειν».

Η Υγεία είναι ότι πολυτιμότερο έχουμε. Για τη διαφύλαξή της, απαιτείται, με καθαρή και κριτική σκέψη, να εξετάζουμε αν μια παρέμβαση έχει αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα και ασφάλεια και αν αποτελεί εγκεκριμένη και τεκμηριωμένη κλινική πρακτική.

25 Ιουλίου – Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού
8 Ιουλίου, 2026

25 Ιουλίου – Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού

PNEUMON CENTER Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού

25 Ιουλίου – Παγκόσμια Ημέρα Πρόληψης Πνιγμού

Απολαμβάνουμε τη θάλασσα με ασφάλεια

Η θάλασσα, πηγή ζωής, αναψυχής και οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα, στηρίζει μια ισχυρή ναυτιλία και τουριστική βιομηχανία που προσελκύει εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Οι Έλληνες, ζουν και δημιουργούν δίπλα στη θάλασσα από τη γέννησή τους. Και όμως κάθε χρόνο η Ελλάδα μετρά απώλειες ζωής στο νερό.

Σύμφωνα με δεδομένα του Safe Water Sports, κάθε χρόνο, κατά την τελευταία 5ετία, περίπου 378 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους σε δραστηριότητες που σχετίζονται με το υγρό στοιχείο στη χώρα μας

Ο Ιούλιος εκτιμάται ως ο μήνας με τα περισσότερα θανατηφόρα συμβάματα (32%).

Η πλειοψηφία των θανάτων συμβαίνει στη θάλασσα, σε απόσταση μικρότερη των 10 μέτρων από την παραλία, σε παραλίες χωρίς ναυαγοσωστική κάλυψη (το 64%).

Τα περισσότερα θύματα είναι Έλληνες (61%), άνδρες (67%), σε ποσοστό μάλιστα διπλάσιο από τις γυναίκες (33%). 8 στα 10 θύματα είναι άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών (80%).

4 παιδιά χάθηκαν από πνιγμό το 2025 στην Ελλάδα, ενώ το φετεινό καλοκαίρι έχει ήδη χάσει τη ζωή του ένα μικρό παιδί

Κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), παγκοσμίως, κάθε χρόνο, χάνουν τη ζωή τους από πνιγμό 300.000 άνθρωποι και από αυτούς οι 75.000 είναι  παιδιά < 5 ετών.

Ο πνιγμός αποτελεί την 4η συχνότερη αιτία θανάτου για παιδιά ηλικίας 1–4 ετών και την 3η συχνότερη αιτία θανάτου για παιδιά ηλικίας 5–14 ετών. Εκτιμάται δε, ότι για κάθε παιδί που χάνει τη ζωή του από πνιγμό, άλλα πέντε λαμβάνουν επείγουσα ιατρική φροντίδα λόγω μη θανατηφόρου

Ένα παιδί μπορεί κυριολεκτικά να πνιγεί σε «μια κουταλιά νερό».

Οι περισσότεροι πνιγμοί παιδιών ηλικίας κάτω του ενός έτους συμβαίνουν σε ρηχά νερά ακόμα και στη μπανιέρα.

Αυτονόητη η ανάγκη επίβλεψης. Τα μικρά παιδιά πρέπει να βρίσκονται πάντα σε απόσταση χεριού από έναν ενήλικα που είναι συνειδητά παρών και σε εγρήγορση, χωρίς περισπασμούς από κινητό, εφημερίδα ή συζήτηση.

Παρά τη σημαντική μείωση της θνησιμότητας από πνιγμό κατά περίπου 38% από το 2000 έως σήμερα, εξακολουθούν να συμβαίνουν περίπου 3,8 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους παγκοσμίως.

Ως Πνιγμός ορίζεται η αναπνευστική διαταραχή  που προκαλείται από εμβύθιση σε υγρό και η οποία μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, επιβίωση με νοσηρότητα ή επιβίωση χωρίς νοσηρότητα (WHO 2021).

Η είσοδος υγρού στους πνεύμονες είναι εξαιρετικά απειλητική κατάσταση, εμποδίζει τη φυσιολογική αναπνοή και ανταλλαγή των αερίων και οδηγεί σε υποξία.  

Η διάρκεια βύθισης μικρότερη των 5 λεπτών σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου ή σοβαρής νευρολογικής βλάβης. Η άμεση έναρξη οξυγόνωσης, κατά το κρίσιμο χρονικό παράθυρο των πρώτων λεπτών, ακόμη και από παριστάμενους, είναι καθοριστική για τον περιορισμό της εγκεφαλικής βλάβης και τη βελτίωση της έκβασης.

Όλα τα άτομα που επιβιώνουν από περιστατικό πνιγμού, ακόμη και αν αρχικά είναι ασυμπτωματικά, απαιτούν ιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση για τουλάχιστον 24 ώρες, καθώς, ενδέχεται να εμφανίσουν σοβαρές αναπνευστικές επιπλοκές, όπως πνευμονικό οίδημα, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, καρδιακές αρρυθμίες και νευρολογική βλάβη, λόγω της ευαισθησίας του εγκεφάλου στην έλλειψη οξυγόνου. Όσοι χρειάστηκαν ΚΑΡΠΑ θα πρέπει να εισάγονται στο νοσοκομείο για πλήρη αξιολόγηση.

Οι Παράγοντες κινδύνου για πνιγμό, σχετίζονται με τη συμπεριφορά του κολυμβητή, το περιβάλλον της παραλίας, τη θαλάσσια κυκλοφορία και τις καιρικές συνθήκες,  είναι δε στην πλειονότητά τους προβλέψιμοι και αντιμετωπίσιμοι.

Συμπεριφορά κολυμβητή

  • Παιδιά χωρίς συνεχή, αδιάλειπτη επίβλεψη, χρήση φουσκωτών παιχνιδιών ή στρωμάτων ως μέσων ασφαλείας
  • Κολύμβηση χωρίς συνοδό, απομάκρυνση από την ακτή, υπερεκτίμηση της  κολυμβητικής δεινότητας, νυχτερινή κολύμβηση, βουτιές με το κεφάλι σε άγνωστα ή ρηχά νερά
  • Κατανάλωση αλκοόλ, ναρκωτικών ουσιών ή κατασταλτικών φαρμάκων
  • Αφυδάτωση, Θερμοπληξία
  • Υποκείμενα νοσήματα, ιδιαίτερα όταν δεν είναι καλά ρυθμισμένα. Πριν από τις διακοπές συνιστάται επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό για επανεκτίμηση της κατάστασης και της φαρμακευτικής αγωγής και ειδικά οδηγίες για την κολύμβηση και την έκθεση στον ήλιο
  • Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει ο Εκούσιος υπεραερισμός πριν από άπνοια ή ελεύθερη κατάδυση: ορισμένοι δύτες πραγματοποιούν επαναλαμβανόμενες βαθιές και γρήγορες αναπνοές  πριν από την ελεύθερη κατάδυση, με στόχο να παραμείνουν περισσότερο χρόνο κάτω από το νερό.
    Πρόκειται για  ιδιαίτερα επικίνδυνη πρακτική, δεδομένου ότι καταστέλλει το φυσιολογικό ερέθισμα για αναπνοή.
    Ο εκούσιος υπεραερισμός μειώνει το διοξείδιο του άνθρακα στο αρτηριακό αίμα πριν την κατάδυση. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης, το οξυγόνο μειώνεται προοδευτικά λόγω της κατανάλωσής του από τον οργανισμό και μπορεί να φθάσει σε κρίσιμα  για τη ζωή επίπεδα (30–40 mmHg), πρίν ακόμα αυξηθεί επαρκώς το διοξείδιο άνθρακα, από την άπνοια, ώστε να διεγείρει το αναπνευστικό κέντρο και να προκαλέσει την επιτακτική ανάγκη για αναπνοή (υπερκαπνικό ερέθισμα της αναπνοής). 
    Σαν  αποτέλεσμα, το αναπνευστικό κέντρο δεν δίνει εντολή για αναπνοή, ο δύτης παρά την δραματική έλλειψη οξυγόνου, δεν αναπνέει, χάνει τις αισθήσεις του κάτω από το νερό και, εάν δεν υπάρξει άμεση διάσωση, επέρχεται θάνατος.

Περιβαλλοντικοί Παράγοντες

Παραλίες χωρίς ναυαγοσώστη, επικίνδυνος βυθός, αιχμηρά αντικείμενα, μέδουσες, αχινοί και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί που μπορεί να προκαλέσουν τραυματισμούς ή δηλητηριώδη νύγματα.

Θαλάσσια κυκλοφορία

Ταχύπλοα σκάφη, jet ski, surf και canoe/kayak, ερασιτεχνική χρήση σκαφών και φουσκωτών, θαλάσσια αθλήματα που διεξάγονται κοντά σε λουόμενους.

Καιρικές συνθήκες

Θαλάσσια ρεύματα, ισχυροί άνεμοι, κυματισμός, απότομες μεταβολές των καιρικών συνθηκών.

Το υγρό στοιχείο είναι απρόβλεπτο και με μια αδυσώπητη δυναμική που είναι αφελές να υποτιμούμε.

Απολαμβάνουμε τη θάλασσα και τα οφέλη της κολύμβησης με ασφάλεια.

Η πλειονότητα των περιστατικών πνιγμού μπορεί να προληφθεί με σωστή εκπαίδευση, συνεχή επίβλεψη, χρήση κατάλληλου εξοπλισμού, τήρηση των κανόνων ασφαλείας, προνοητικότητα, εγρήγορση και έγκαιρη αναγνώριση των κινδύνων.

 Απαραίτητη κρίνεται η συνεργασία της Πολιτείας, της εκπαιδευτικής κοινότητας και των επιχειρήσεων τουρισμού και αναψυχής, καθώς και η ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού, πρωτίστως των γονέων μικρών παιδιών και των ηλικιωμένων. 

Ιδιαίτερα θετική προς αυτή την κατεύθυνση, η απόφαση του Υπουργείου Παιδείας να εντάξει το μάθημα της κολύμβησης και των βασικών αρχών ναυαγοσωστικής στο σχολικό πρόγραμμα.

Η γνώση και η κατάλληλη εκπαίδευση διαμορφώνουν πολίτες με δεξιότητες επιβίωσης, αντίληψης κινδύνου, αλλά  και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε κρίσιμες συνθήκες

ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ   

Κρυολογήματα: μύθοι, αλήθειες και πρακτικές συμβουλές
10 Φεβρουαρίου, 2026

Κρυολογήματα: μύθοι, αλήθειες και πρακτικές συμβουλές

ΑΝΝΑ ΤΖΩΡΤΖΗ PNEUMON CENTER | Κρυολογήματα: μύθοι, αλήθειες και πρακτικές συμβουλές

Κρυολογήματα: μύθοι, αλήθειες και πρακτικές συμβουλές

Μύθος: «κρύωσα», «κρυολόγησα», «με χτύπησε κρύος αέρας και αρρώστησα», «δεν ντύθηκα ζεστά».
Αλήθεια: Η έκθεση στο κρύο αντίθετα με τη διαδεδομένη άποψη δεν ευθύνεται για εκδήλωση νόσου. Για να νοσήσουμε αναγκαία προϋπόθεση είναι η κυκλοφορία κάποιου αναπνευστικού παθογόνου στο περιβάλλον μας. Κάθε χρόνο, το άνοιγμα των σχολείων και η έλευση του φθινοπώρου, με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες, μεταφέρουν τις δραστηριότητές μας σε κλειστούς χώρους. Ο στενός συγχρωτισμός με άλλα άτομα στο σχολικό, επαγγελματικό και κοινωνικό μας περιβάλλον, ευνοεί την εμφάνιση και μετάδοση των αναπνευστικών ιών. Τα «κρυολογήματα» αντιπροσωπεύουν την πιο συχνή οξεία νόσο στον αναπτυγμένο κόσμο, με απώλεια πολλών ωρών εργασίας και επακόλουθο σημαντικό οικονομικό κόστος. Από 31 μεταδιδόμενα νοσήματα στην Ευρώπη, η γρίπη έχει τον πιο δυσμενή αντίκτυπο στην υγεία του πληθυσμού, λόγω της αυξημένης πρόωρης θνησιμότητας. Η αυξημένη εποχική νοσηρότητα που αρχίζει τους φθινοπωρινούς μήνες και κορυφώνεται από Δεκέμβριο έως Φεβρουάριο – Μάρτιο, προκαλείται από μια πληθώρα παθογόνων, με αντιπροσωπευτικότερους τους ρινοιούς, αδενοιούς, κορωνοιούς, γρίπη, παραγρίπη, αναπνευστικό συγκυτιακό ιό((RSV). Οι αναπνευστικοί ιοί μεταδίδονται κυρίως μέσω των σταγονιδίων που είτε εκπέμπονται με τον βήχα, το φτέρνισμα, το γέλιο, την ομιλία, είτε μεταφέρονται από επιφάνειες με τα χέρια στα μάτια, τη μύτη ή το στόμα. Στις περισσότερες περιπτώσεις η λοίμωξη που προκαλούν είναι ήπια και εκδηλώνεται με συνάχι, βραχνάδα, πονόλαιμο, βήχα ή και πυρετό, συμπτώματα που συνήθως υποχωρούν σε λίγα εικοσιτετράωρα, χωρίς την ανάγκη ειδικής αγωγής σε νέα, υγιή άτομα, χωρίς παράγοντες κινδύνου. Αντιπυρετικά, τοπικά ρινικά αποσυμφορητικά και πλύσεις, ξεκούραση, ζεστά ροφήματα, ισορροπημένη διατροφή, συνήθως αρκούν για να αντιμετωπίσουμε τα ενοχλήματα.

Μύθος: θα περάσει μόνο του δεν χρειάζεται να πάω σε γιατρό
Αλήθεια: Πότε να ζητήσουμε ιατρική συμβουλή
Ανεξαρτήτως ηλικίας ή υποκείμενων νοσημάτων, αν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από λίγες ημέρες, υπάρχει υψηλός πυρετός, δυσκολία στην αναπνοή ή έντονη καταβολή, είναι σημαντικό να αναζητηθεί άμεσα ιατρική συμβουλή.
Ιδιαίτερη προσοχή βεβαίως χρειάζεται σε άτομα με προδιαθεσικούς παράγοντες για εκδήλωση σοβαρής νόσου και επιπλοκών, όπως είναι η προχωρημένη ηλικία, τα υποκείμενα χρόνια αναπνευστικά και καρδιολογικά νοσήματα, το αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, οι διαταραχές θρέψης και η χρήση καπνικών προϊόντων.
Η έγκαιρη διάγνωση, ή έναρξη ειδικής αγωγής όπου ενδείκνυται, η ιατρική παρακολούθηση και η σωστή καθοδήγηση, αποτρέπουν τις επιπλοκές και μειώνουν τη μετάδοση των ιών στο οικογενειακό, επαγγελματικό και κοινωνικό περιβάλλον μας.

Πώς μπορούμε να προστατευθούμε

Μύθος: «Παίρνω αντιβιοτικό όταν κρυολογήσω για να περάσει γρήγορα» «Τα αντιβιοτικά θεραπεύουν το κρυολόγημα»
Αλήθεια: Τα αντιβιοτικά δεν έχουν θέση και δεν χορηγούνται στις ιογενείς λοιμώξεις, καθώς αντίθετα με ότι πιστεύεται, δεν έχουν καμία δράση στους ιούς. Η ένδειξη για αντιβιοτικό πρέπει να τίθεται πάντοτε από τον γιατρό στις περιπτώσεις βακτηριακών λοιμώξεων ή για την πρόληψη βακτηριακών επιπλοκών σε επιλεγμένα περιστατικά ατόμων με υποκείμενα νοσήματα ή άλλους παράγοντες κινδύνου.

Μύθος: καλύτερα να πάρω αντιβιοτικό για σιγουριά, το πολύ πολύ να μη δράσει

Αλήθεια:

  • Παίρνοντας αντιβιοτικά χωρίς λόγο θα υποστούμε τις πιθανές παρενέργειες του φαρμάκου.
  • Θα διαταραχθεί η φυσιολογική χλωρίδα (μικροβίωμα) του εντέρου με επακόλουθες συνέπειες σε όλο τον οργανισμό, αφού το μικροβίωμα του εντέρου σχετίζεται με την καλή λειτουργία όλων των οργάνων και του ανοσοποιητικού, όχι μόνο του εντέρου.
  • Το κυριότερο όμως, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών ευθύνεται για τη σύγχρονη μάστιγα, τα ανθεκτικά και πολυανθεκτικά μικρόβια με αποτέλεσμα παρατεταμένη νοσηλεία, επιπλοκές, και αυξημένη θνητότητα.

Μύθος:«Χωρίς πυρετό δεν είμαι μεταδοτικός»
Αλήθεια:Πολλές από τις αναπνευστικές ιώσεις μπορεί να μη συνοδεύονται από πυρετό. Μπορείς όμως να μεταδίδεις τον ιό με τα σταγονίδια που εκπέμπονται καθώς μιλάς, βήχεις ή φτερνίζεσαι, ακόμα και χωρίς πυρετό.

Μύθος:«Τα αντιπυρετικά επιταχύνουν την ανάρρωση»
Αλήθεια: Τα αντιπυρετικά και αναλγητικά ανακουφίζουν από τα συμπτώματα, πυρετό, κακουχία, μυαλγίες, αλλά δεν επηρεάζουν τον ιό και δεν επιδρούν στην πορεία της ίωσης.
Προσοχή χρειάζεται για τα σύνθετα σκευάσματα τύπου “cold and flu” τα οποία λόγω της ψευδοεφεδρίνης που περιέχουν μπορεί να προκαλέσουν ταχυκαρδία, αρρυθμία, ενώ όσα περιέχουν και ιβοπρουφένη μπορεί να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση και επομένως δεν ενδείκνυται για όλα τα άτομα.

Μύθος: «Τον χειμώνα θωρακίζω τον οργανισμό μου με βιταμίνη C», «Πολυβιταμίνες», «συμπληρώματα διατροφής,.. φυτικά προϊόντα».
Αλήθεια: Η αλήθεια είναι ότι οι κλινικές μελέτες απέδειξαν ότι καμία από αυτές τις ουσίες δεν προστατεύει από τις ιώσεις και επομένως δεν συνιστώνται στην αντιμετώπισή τους.

Αλήθεια: Εμβολιάζομαι = Προστατεύω τον εαυτό μου = προστατεύω την οικογένειά μου = προστατεύω όλη την κοινότητα
Τα εμβόλια αντιπροσωπεύουν την πιο αποτελεσματική και επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο για πρόληψη των μεταδιδόμενων νοσημάτων, πρόληψη των σοβαρών μορφών και των επιπλοκών και μείωση της διασποράς των παθογόνων στην κοινότητα, προστατεύοντας έτσι τη Δημόσια Υγεία.

Μύθος: «Εγώ δεν αρρωσταίνω γιατί να κάνω εμβόλιο»

Αλήθεια:

  • Ο εμβολιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός για άτομα άνω των 60 ετών, γυναίκες σε κύηση, παιδιά και ενήλικες με χρόνιες αναπνευστικές και καρδιολογικές παθήσεις, ογκολογικά νοσήματα και ανοσοκαταστολή.
  • Εξ’ίσου σημαντικός όμως είναι και για όλα τα άτομα ανεξαρτήτως παραγόντων κινδύνου, για την προστασία των ιδίων αλλά και των ευπαθών ατόμων στην οικογένεια και το άμεσο περιβάλλον.
  • Για τον ίδιο λόγο ο εμβολιασμός είναι δεοντολογικά επιβεβλημένος για όλους τους επαγγελματίες υγείας.

Σήμερα διαθέτουμε ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια τα οποία σύμφωνα με τις συστάσεις της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών του Υπ. Υγείας και των αντίστοιχων διεθνών φορέων, περιλαμβάνονται στο εμβολιαστικό πρόγραμμα ενηλίκων.

Μύθος: “Έκανα το αντιγριπικό πέρυσι» « Έκανα τα υποχρεωτικά εμβόλια COVID»
Δεν χρειάζεται να κάνω ξανά»
Αλήθεια: οι εποχικές αναπνευστικές ιώσεις δεν καταλείπουν ανοσία, με το χρόνο όμως τα επεισόδια τείνουν να μειώνονται σε αριθμό και η κάθε επόμενη νόσηση είναι συνήθως ελαφρότερη.
Επιπλέον, λόγω των μεταλλάξεων που εμφανίζουν, είναι απαραίτητος ο ετήσιος εμβολιασμός στις αρχές του φθινοπώρου με τα αντίστοιχα επικαιροποιημένα εμβόλια.
Στη χώρα μας η έξαρση της γρίπης αρχίζει συνήθως προς το τέλος Νοεμβρίου και κορυφώνεται έως Ιανουάριο, Φεβρουάριο. Έτσι από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως και τα μέσα Νοεμβρίου υπάρχει η χρονική άνεση για να πραγματοποιηθούν οι εμβολιασμοί έναντι γρίπης, κορωνοιού και αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV).
Αργότερα, προς το τέλος της άνοιξης και το καλοκαίρι, όταν υποχωρούν οι αναπνευστικές λοιμώξεις, καλό είναι όπου υπάρχει η ένδειξη, να γίνουν επιπρόσθετα ο εμβολιασμός έναντι του ιού της ανευμευλογιάς- έρπητα ζωστήρα με 2 δόσεις, καθώς και ο εφ’άπαξ εμβολιασμός έναντι του πνευμονιοκόκκου.

Μύθος: «αφού εμβολιάσθηκα, δεν χρειάζεται να κάνω τίποτε άλλο»
Αλήθεια: Παράλληλα με τον εμβολιασμό, είναι απαραίτητο να εφαρμόζουμε στην καθημερινότητα και μερικά απλά, ατομικά, προστατευτικά μέτρα υγιεινής, που περιλαμβάνουν:

  • Αποφυγή συγχρωτισμού με άλλους όταν γνωρίζουμε ότι νοσούμε
  • Χρήση μάσκας ατομικής προστασίας όταν νοσούμε και ερχόμαστε σε επαφή με άλλους
  • Συχνό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό ή χρήση αντισηπτικού με αλκοόλη, ιδιαίτερα μετά από βήχα, φτέρνισμα.
  • Αποφυγή αγγίγματος του προσώπου, μύτης και ματιών, που είναι πύλες εισόδου μικροοργανισμών από τα χέρια μας, ειδικά όταν βρισκόμαστε εκτός σπιτιού.
  • Κάλυψη στόματος και μύτης κατά το βήξιμο ή το φτέρνισμα – ιδανικά με χαρτομάντιλο ή με τον αγκώνα.
  • Προστασία των ηλικιωμένων και ευπαθών ομάδων από τα μικρά παιδιά της οικογένειας που μεταφέρουν ιογενείς λοιμώξεις από βρεφονηπιακούς σταθμούς και σχολεία
  • Καθαρισμός και αερισμός των χώρων, ιδιαίτερα όπου συγκεντρώνονται πολλά άτομα.
  • Αποφυγή καπνίσματος
  • Επαρκής ξεκούραση, ποιοτικός ύπνος, ισορροπημένη διατροφή και σωματική άσκηση προσφέρουν γενικότερα οφέλη και ενισχύουν την άμυνα.

Αλήθεια: Η αποτελεσματική πρόληψη των αναπνευστικών ιώσεων βασίζεται πρωτίστως στον εμβολιασμό. Αναζητώντας πάντοτε επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση από ασφαλείς πηγές, καθοδήγηση από τον γιατρό μας όπου και όταν απαιτείται και με λίγη προσοχή μπορούμε να περάσουμε τους χειμερινούς μήνες με λιγότερα κρυολογήματα και να απολαύσουμε την εορταστική περίοδο με περισσότερη ευεξία και διασκέδαση.

ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ   

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)
22 Μαΐου, 2023

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)

ΑΝΝΑ ΤΖΩΡΤΖΗ PNEUMON CENTER Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)

Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)

Τι είναι η ΧΑΠ;

Πρόκειται για μια φλεγμονώδη νόσο η οποία σύμφωνα με την Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD 2018) ορίζεται ως: «Η ΧΑΠ είναι ένα συχνό νόσημα, που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί. Χαρακτηρίζεται από επίμονα αναπνευστικά συμπτώματα και μειωμένη ροή του αέρα, λόγω ανωμαλιών στους αεραγωγούς ή και τις κυψελίδες, που συνήθως προκαλούνται από συνεχόμενη (χρόνια) έκθεση σε τοξικά σωματίδια ή αέρια.» (Global Strategy For The Diagnosis, Management, And Prevention Of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 2018 REPORT. pp.4) Με πιο απλά λόγια, η ΧΑΠ είναι το αποτέλεσμα της μακροχρόνιας έκθεσης και εισπνοής βλαπτικών παραγόντων που οδηγούν σε στένωση των αεραγωγών (χρόνια βρογχίτιδα) ή και καταστροφή των κυψελίδων (εμφύσημα).

Παγκοσμίως1:

  • 300 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από ΧΑΠ
  • Η ΧΑΠ είναι η 3η αιτία θανάτου
Προσπάθεια ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης για τη νόσο με παράλληλη ευαισθητοποίηση σε θέματα όπως η φυσική άσκηση,σωστή διατροφή, εκπαίδευση στην αυτοδιαχείριση της νόσου, αλλά και στη σημασία της κοινωνικής και ψυχικής ευεξίας.

Παράγοντες Κινδύνου

Κάπνισμα
  • 90% των περιπτώσεων ΧΑΠ προκαλούνται από το κάπνισμα. Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει ερεθιστικές, τοξικές και καρκινογόνες ουσίες. Οι μή καπνιστές που εκτίθενται παθητικά σε καπνό τσιγάρου εμφανίζουν επίσης αυξημένο κίνδυνο για εκδήλωση ΧΑΠ.
  • Παράγοντες κινδύνου είναι και το κάπνισμα ναργιλέ, πούρου, στριφτών τσιγάρων, πίπας αλλά και μαριχουάνα .
Παράγοντες που επιδρούν κατά τη διάρκεια της κύησης και της παιδικής ηλικίας και οι οποίοι αυξάνουν τον κίνδυνο για εκδήλωση ΧΑΠ αργότερα:
  • Έκθεση του εμβρύου και του παιδιού στο μητρικό κάπνισμα
  • Συχνές αναπνευστικές λοιμώξεις
  • Άσθμα και βρογχική υπεραντιδραστικότητα
Περιβαλλοντικοί παράγοντες
  • Ρύπανση: οι βλαπτικές ουσίες που βρίσκονται στον ατμοσφαιρικό αέρα και στον αέρα των εσωτερικών χώρων συμβάλλουν στην εκδήλωση, παρόξυνση και επιδείνωση της νόσου.
  • Επαγγελματική έκθεση σε τοξικές ουσίες όπως συμβαίνει στους εργαζομένους ορυχείων, γεωργίας, βιομηχανίας τροφίμων κ.α.
Γενετικοί παράγοντες
  • Έλλειψη της α1- αντιθρυψίνης, γενετικό νόσημα που προδιαθέτει σε ΧΑΠ. Συμπτώματα

Συμπτώματα

Οι εκδηλώσεις της ΧΑΠ αρχίζουν ήπια, σχεδόν ύπουλα και επιδεινώνονται σταδιακά με το χρόνο. Στα πιο πρώιμα στάδια χαρακτηρίζεται από επίμονο βήχα (ο λεγόμενος βήχας του καπνιστή) με ή χωρίς αποβολή πτυέλων. Επιπλέον μπορεί να εμφανισθούν:
  • Χρόνιος βήχας
  • Άφθονα πτύελα όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια των λοιμώξεων
  • Συρρίτοντες ήχοι στην αναπνοή
  • Δυσκολία βαθειάς αναπνοής
  • Αίσθημα δύσπνοιας(ανεπαρκούς αναπνοής) αρχικά κατά τη σωματική δραστηριότητα (ανέβασμα σκάλας…) και αργότερα με την ελάχιστη προσπάθεια ή ακόμα και χωρίς προσπάθεια, στην ηρεμία.
Παροξύνσεις της ΧΑΠ είναι επεισόδια με αυξημένη ένταση των συμπτωμάτων που συνήθως οφείλονται σε διάφορες αναπνευστικές λοιμώξεις όπως η εποχική γρίπη. Οι παροξύνσεις επιταχύνουν τη μείωση της αναπνευστικής λειτουργίας και επιδεινώνουν την κατάσταση του ασθενούς. Τα άτομα που πάσχουν από ΧΑΠ θεωρούνται πληθυσμός υψηλού κινδύνου για επιπλοκές ή ακόμη και θάνατο όταν νοσήσουν από γρίπη και πνευμονία ή όταν υποβάλλονται σε χειρουργικές επεμβάσεις. Εάν και  η ΧΑΠ δεν είναι παράγων που προδιαθέτει σε ευκολότερη νόσηση COVID-19 σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό (Simons et al. Caring for patients with COPD and COVID-19: a viewpoint to spark discussion. Thorax. December 2020 Vol 75 No 12), τα άτομα που πάσχουν από ΧΑΠ, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο για πιο σοβαρές εκδηλώσεις και βαρύτερη πρόγνωση στην  περίπτωση που νοσήσουν με COVID-19.

Διάγνωση

  • Λεπτομερές ιατρικό ιστορικό και ιστορικό καπνίσματος
  • Σπιρομέτρηση: πρόκειται για μια απλή, ανώδυνη εξέταση που χρησιμοποιείται ευρέως για να διαπιστώσουμε τη μειωμένη ροή αέρα που χαρακτηρίζει τη νόσο.
Στην καθημερινή κλινική πρακτική η σπιρομέτρηση εφαρμόζεται για :
  • Διάγνωση της ΧΑΠ
  •  Εκτίμηση βαθμού σοβαρότητας και σταδιοποίση της νόσου o Προεγχειρητική εκτίμηση του ασθενούς
  • Παρακολούθηση των παροξύνσεων
  •  Αξιολόγηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία

Θεραπευτική Αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση της ΧΑΠ προϋποθέτει τακτική παρακολούθηση από πνευμονολόγο ο οποίος αφού αξιολογήσει τα συμπτώματα, τον βαθμό σοβαρότητας της νόσου και τα συνυπάρχοντα νοσήματα, θα προτείνει την καταλληλότερη θεραπευτική προσέγγιση για τον συγκεκριμένο ασθενή. Το πρώτο και σημαντικότερο μέτρο είναι η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή της παθητικής έκθεσης σε αυτό. Κατά περίπτωση η θεραπεία περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα:
  • Εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά και κορτικοειδή
  • Αντιβιοτικά
  • Οξυγόνο
  • Φυσικοθεραπεία για παροχέτευση των εκκρίσεων(πτυέλων)
  • Θεραπεία αναπνευστικής αποκατάστασης για διατήρηση και αύξηση της αντοχής στην φυσική δραστηριότητα
  • Κατάλληλη αντιμετώπιση των νοσημάτων που συνυπάρχουν
  • Αντιμετώπιση της κατάθλιψης και κοινωνικής απομόνωσης που συχνά συνοδεύει τη νόσο

Πρόληψη

Η αποτελεσματικότερη πρόληψη επιτυγχάνεται με την αποφυγή της έναρξης του καπνίσματος. Όσον αφορά στους καπνιστές, συνιστάται εντόνως διακοπή καπνίσματος, ενώ επιπλέον καθώς εμφανίζουν μεγάλη πιθανότητα για ανάπτυξη ΧΑΠ και συχνά δεν γνωρίζουν ότι ήδη πάσχουν, συνιστάται οι καπνιστές και ιδιαίτερα όσοι εμφανίζουν τον λεγόμενο «τσιγαρόβηχα» να ελέγχονται προληπτικά με σπιρομέτρηση, ιδανικά δε, απευθυνόμενοι σε πιστοποιημένα πνευμονολογικά εργαστήρια. Αποφυγή παθητικής έκθεσης σε καπνό τσιγάρων ιδιαίτερα κατά την κύηση, βρεφική, παιδική και εφηβική ηλικία, καθώς σε αυτές τις ηλικίες έχει αρνητική επίδραση στους αναπτυσσόμενους πνεύμονες. Στην περίπτωση των ατόμων που ήδη νοσούν με ΧΑΠ η πρόληψη στοχεύει να μειώσει τη συχνότητα και βαρύτητα των παροξύνσεων με:
  • Διακοπή καπνίσματος τσιγάρων, πούρων, πίπας, στριφτών, καθώς και μαριχουάνα
  • Αποφυγή έκθεσης σε παθητικό κάπνισμα o Προστασία από περιβαλλοντική ρύπανση o Εμβολιασμό για την εποχική γρίπη
  • Εμβολιασμό έναντι του πνευμονιοκόκκου
ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ
Βιβλιογραφία 1. European Respiratory Society. Pneumonia – ERS. https://international-respiratory-coalition.org/lung-facts/ 2. World Health Organization. Pneumonia. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia. Published 2016. 3. US Center for Disease Control. Pneumonia | Home | CDC. https://www.cdc.gov/pneumonia/index.html. Published 2018.

Άσθμα
22 Μαΐου, 2023

Άσθμα

ΑΝΝΑ ΤΖΩΡΤΖΗ PNEUMON CENTER ΑΣΘΜΑ

Άσθμα

Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος τιμήθηκε για πρώτη φορά με τη συμμετοχή 35 χωρών, το 1998. Την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκε και η Πρώτη Παγκόσμια Συνάντηση για το άσθμα στη Βαρκελώνη. Η Παγκόσμια Ημέρα Άσθματος τιμάται την πρώτη Τρίτη του Μαΐου κάθε έτους, με μοναδική εξαίρεση ως τώρα το 2021 αφού η ημέρα μεταφέρθηκε στις 5 Μαΐου Τετάρτη.

Η φετινή παγκόσμια ημέρα αφιερώνεται στην κατάρριψη των συνηθέστερων μύθων που συνοδεύουν το άσθμα:

  1. Το άσθμα είναι νόσος της παιδικής ηλικίας και θα περάσει καθώς το άτομο μεγαλώνει
  2. Το άσθμα είναι λοιμώδης νόσος
  3. Τα άτομα με άσθμα δεν μπορούν να αθλούνται
  4. Το άσθμα αντιμετωπίζεται μόνο με υψηλές δόσεις κορτικοειδών

Στο άρθρο που ακολουθεί, παρέχονται οι ορθές πληροφορίες για κάθε ένα από τους παραπάνω μύθους, ακολουθώντας τον ίδιο χρωματικό κώδικα σε μύθο και αλήθεια.

Τι είναι το άσθμα:

Πρόκειται για μία χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση των αεραγωγών (βρόγχων), η οποία εκδηλώνεται με επαναλαμβανόμενα επεισόδια στένωσης των αεραγωγών (βρογχοσύσπαση), παραγωγής βλέννης και πάχυνσης του τοιχώματος των βρόγχων, λόγω της υποκείμενης βρογχικής υπερ-αντιδραστικότητας. Αποτέλεσμα είναι η άλλοτε άλλου βαθμού δυσκολία στην αναπνοή.

Το άσθμα μπορεί να εμφανισθεί σε όλες τις ηλικίες, συνήθως όμως αρχίζει στην παιδική ηλικία. Η έναρξη για πρώτη φορά στην ενήλικο ζωή αν και δεν αποκλείεται, εν τούτοις είναι πιο σπάνια, οι πιο πολλές δε τέτοιες περιπτώσεις αφορούν σε άσθμα που είχε ήδη αρχίσει από την παιδική ηλικία ανεξάρτητα από το αν ήταν γνωστό στο συγκεκριμένο άτομο.

Σε αρκετές περιπτώσεις το άσθμα παρουσιάζει ύφεση στην εφηβεία, εν τούτοις επανέρχεται αργότερα.

Στην Ευρώπη, 30 εκατομμύρια παιδιά και ενήλικες κάτω των 45 ετών εμφανίζουν άσθμα, ενώ στην Ελλάδα η επίπτωση είναι περίπου 6.8%.

Αίτια

Δεν υπάρχει γνωστό αίτιο για το άσθμα, τεκμηριωμένα όμως δεν είναι λοιμώδες νόσημα ούτε βεβαίως μεταδιδόμενο. Η φλεγμονώδης κατάσταση των αεραγωγών που συνοδεύει το άσθμα, εξαρτάται από την αλληλεπίδραση μεταξύ του γενετικού υποστρώματος του προδιατεθειμένου ατόμου και της έκθεσής του σε συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως για παράδειγμα η ατμοσφαιρική ρύπανση και ο Δυτικός τρόπος ζωής.

Χαρακτηριστικό του άσθματος είναι η υπερ-αντιδραστικότητα, δηλαδή η υπερβολική, υπέρμετρη αντίδραση των αεραγωγών όταν εκτεθούν σε αλλεργιογόνα, ερεθιστικούς και άλλους εκλυτικούς παράγοντες.

Συμπτώματα

Το άσθμα εμφανίζεται με επεισόδια αναπνευστικών συμπτωμάτων (παροξύνσεις/κρίσεις) τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:

  • Δυσκολία στην αναπνοή, Δύσπνοια
  • Σφίξιμο στο στήθος/ πόνο
  • Βήχα
  • Συρίττουσα αναπνοή (γατάκια)
  • Δυσκολία στον ύπνο λόγω βήχα, συριγμού, δύσπνοιας
  • Έντονος βήχας ή συριγμός που επιδεινώνεται με ιογενή λοίμωξη του αναπνευστικού

Είναι γνωστό ότι το άσθμα εκδηλώνεται με επεισόδια συμπτωμάτων (κρίσεις) τα οποία μπορεί να υποχωρήσουν ή να επανέλθουν και τα οποία προκαλούνται από συγκεκριμένους εκλυτικούς παράγοντες.

Δεδομένου ότι κάθε άτομο βιώνει διαφορετικά το άσθμα, η στενή συνεργασία με τον θεράποντα είναι απαραίτητη προκειμένου να επιτευχθεί η ενδεδειγμένη εξατομικευμένη προσέγγιση.

Εκλυτικοί παράγοντες

 Συχνά τα επεισόδια άσθματος εκλύονται από:

  • Σωματική άσκηση (άσθμα άσκησης)

Αν και η άσκηση μπορεί ως εκλυτικός παράγων να πυροδοτήσει άσθμα, τα άτομα με άσθμα μπορούν ασκηθούν ακόμα και σε επίπεδο πρωταθλητισμού, υπό την προϋπόθεση ότι συμβουλεύονται τον θεράποντα ιατρό τους και ακολουθούν την ενδεικνυόμενη φαρμακευτική αγωγή για τον καλύτερο έλεγχο των συμπτωμάτων τους.

  • Επαγγελματική έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες (επαγγελματικό άσθμα)
  • Αλλεργιογόνα (γύρη, τρίχωμα ζώων, μούχλα-ακάρεα, …)
  • Έκθεση σε κρύο αέρα
  • Άγχος
  • Ιογενείς λοιμώξεις αναπνευστικού (εποχική γρίπη)
  • Συντηρητικά
  • Γαστρο-οισοφαγική Παλινδρόμηση

Διάγνωση

Αν και δεν υπάρχει ειδική διαγνωστική εξέταση, εν τούτοις, η χρήση των κριτηρίων που ακολουθούν, επιτρέπει την επιτυχή διάγνωση του άσθματος:

  • Συμβατό ιατρικό ιστορικό
  • Συμβατά συμπτώματα και ευρήματα κλινικής εξέτασης (συρρίτουσα αναπνοή)
  • Αποφρακτικό πρότυπο σπιρομέτρησης (υποδεικνύει περιορισμό στη ροή του αέρα)

Εργαστηριακός έλεγχος

Λειτουργικός Έλεγχος της Αναπνοής

  • Σπιρομέτρηση: διαπιστώνει και αξιολογεί τον βαθμό της απόφραξης των αεραγωγών
  • Δοκιμασία Ανταπόκρισης στη βρογχοδιαστολή:

H σπιρομέτρηση πριν και μετά τη χορήγηση βρογχοδιασταλτικού διαπιστώνει και αξιολογεί την αναστρεψιμότητα της απόφραξης με τη θεραπεία.

  • Δοκιμασία Βρογχικής πρόκλησης:

Σε άτομα με φυσιολογική σπιρομέτρηση που όμως υπάρχει η υποψία άσθματος, χορηγείται ένας εισπνεόμενος εκλυτικός παράγοντας (μεταχολίνη) ο οποίος μπορεί να αναδείξει το χαρακτηριστικό αποφρακτικό πρότυπο της σπιρομέτρησης που συνοδεύει τη βρογχοσύσπαση.

  • Μέτρηση Εκπνεόμενου Οξειδίου του Αζώτου(ΝΟ):

Η συγκέντρωση του ΝΟ στον εκπνεόμενο αέρα αυξάνεται στις περιπτώσεις ηωσινοφιλικής φλεγμονής των αεραγωγών.

Αιματολογικές εξετάσεις:

Δεν είναι ειδικές, αλλά συμβάλλουν στη διάγνωση

  • Γενική εξέταση αίματος, αριθμός ηωσινοφίλων κυττάρων αίματος, ΑνοσοσφαιρίνηIgE,
  • Ειδικές IgE για συγκεκριμένα αλλεργιογόνα (ELISA, RAST, …).

Δερματικές Δοκιμασίες Αλλεργίας:

Δεν συμβάλλουν στη διάγνωση του άσθματος, ενδέχεται όμως να αποκαλύψουν τους υπεύθυνους εκλυτικούς παράγοντες.

Πρόληψη

Στόχος της πρόληψης είναι η:

  • Αποφυγή έκθεσης σε γνωστούς εκλυτικούς παράγοντες και περιβαλλοντική ρύπανση
  • Αποφυγή καπνίσματος και έκθεσης σε παθητικό κάπνισμα
  • Παρακολούθηση των συμπτωμάτων και της αναπνευστικής λειτουργίας
  • Συνέπεια στη θεραπεία
  • Διασφάλιση της κατάλληλης θεραπείας κατά την κύηση: είναι σημαντικό να διερευνάται η πιθανότητα άσθματος στις γυναίκες κατά την κύηση, προκειμένου να λάβουν τη σωστή συμβουλευτική και την κατάλληλη θεραπεία

Θεραπεία

Στόχοι:

  • Μείωση συχνότητας, διάρκειας και σοβαρότητας των κρίσεων
  • Διατήρηση φυσιολογικής αναπνευστικής λειτουργίας
  • Ελαχιστοποίηση κινδύνων, αποφυγή ή μείωση μόνιμων βλαβών
  • Μείωση εισαγωγών σε νοσοκομείο

Η θεραπεία εξατομικεύεται για κάθε ασθενή αφού προηγουμένως αξιολογηθεί το άσθμα του ως προς τη σοβαρότητα, συχνότητα, τους εκλυτικούς παράγοντες και τον βαθμό ελέγχου των συμπτωμάτων, με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες (GINA).

Η θεραπεία βασίζεται σε ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:

  • Συνδυασμός εισπνεόμενου βρογχοδιασταλτικού μακράς δράσης με εισπνεόμενα κορτικοειδή
  • Κορτικοειδή από το στόμα (χάπια)

Με εξαίρεση τα επεισόδια οξείας παρόξυνσης, η θεραπεία συντήρησης επιτυγχάνει έλεγχο της συμπτωματολογίας με εισπνεόμενα κορτικοειδή, συνήθως σε χαμηλές δόσεις.

  • Χάπια Θεοφυλλίνης
  • Αντι- IgE παράγοντες
  • Μονοκλωνικά αντισώματα

Άσθμα και COVID-19

  • Το άσθμα δεν συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης από τον νέο κορωνοιό (SARS-CoV-2)

Τα άτομα με  καλά ελεγχόμενο ήπιο και μέτριο άσθμα δεν αντιματωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης ή και θανάτου από COVID-19.

  • Η πρόσφατη αγωγή με από του στόματος κορτικοειδή και η νοσηλεία για σοβαρό άσθμα μπορεί να συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα μη καλής έκβασης της COVID-19

Άσθμα και εμβόλια έναντι της COVID-19

Τα άτομα με άσθμα καλό είναι να συμβουλευθούν τον θεράποντα ιατρό τους σχετικά με τη δυνατότητα, αλλά και τον κατάλληλο χρόνο εμβολιασμού τους, καθώς εκείνος θα συνεκτιμήσει το ιατρικό ιστορικό, τη βαρύτητα του άσθματος, τον τύπο θεραπείας (π.χ. βιολογικούς παράγοντες), ή πιθανές αλλεργίες.

Με βάση τα έως σήμερα δεδομένα:

  • Αν και οι αλλεργικές αντιδράσεις στα εμβόλια τύπου mRNA είναι σπάνιες, συνιστάται να γίνονται σε περιβάλλον νοσοκομείου που παρέχει τη δυνατότητα αντιμετώπισης πιθανής αναφυλακτικής αντίδρασης
  • Τα εμβόλια αντενδείκνυνται για άτομα με σοβαρή αλλεργία στην προπυλεν-γλυκόλη ή άλλο συστατικό του εμβολίου
  • Ιστορικό αναφυλακτικής αντίδρασης σε τρόφιμα, δήγμα εντόμων ή άλλο φάρμακο, δεν αυξάνει τον κίνδυνο αναφυλακτικής αντίδρασης από το εμβόλιο
  • Σε περίπτωση άλλης (non-COVID) λοίμωξης συνιστάται το εμβόλιο να γίνει αργότερα, μετά την αποδρομή της.

“Επί του παρόντος, με βάση την εκτίμηση κινδύνου/οφέλους και τις προαναφερθείσες ενδείξεις- αντενδείξεις, η GINA συνιστά τον εμβολιασμό των ατόμων με άσθμα» Global Initiative for Asthma, April 26, 2021

ΑΝΝΑ Σ. ΤΖΩΡΤΖΗ MD, FCCP
ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ

Βιβλιογραφία

World Asthma Day 2021

European Respiratory Society. “Adult Asthma.” In European Lung White Book, https://www.erswhitebook.org/chapters/adult-asthma/ (April 19, 2019)

Hellenic Thoracic Society

https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2021/04/Whats-new-in-GINA-2021_final.pdf

https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2021/04/GINA-2021-Main-Report_FINAL_21_04_28-WMS.pdf